ThuQuy.comThú Quý
Rùa nước, ếch cảnh và kỳ giông

Rùa bỏ ăn khi trời lạnh: có nên cho rùa cảnh ngủ đông và khi nào cần thú y

Rùa nước bỏ ăn mùa đông miền Bắc là do lạnh hay do bệnh, vì sao rùa nuôi trong nhà không nên cho ngủ đông, giữ ấm thế nào và dấu hiệu cần đi khám.

Early winter morning in a Hanoi living room, a slider resting motionless at the bottom of a misty glass tank, a person kneeling with a thermometer, cool blue window light

Rùa nước bỏ ăn khi trời lạnh phần lớn là phản ứng bình thường với nhiệt độ: rùa là động vật biến nhiệt, nước xuống dưới khoảng 20 độ C thì tiêu hoá chậm lại, rùa ăn ít, xuống thấp hơn nữa thì nằm im dưới đáy. Nhưng lạnh cũng là lúc bệnh hô hấp ở rùa bùng phát, và một con rùa ốm cũng bỏ ăn y như con rùa chỉ đang lạnh. Phân biệt hai trường hợp đó là việc quan trọng nhất của người nuôi rùa mỗi mùa đông ở miền Bắc.

Bài này giải thích rùa làm gì khi trời lạnh, vì sao rùa cảnh trong nhà không nên để ngủ đông theo kiểu tự nhiên, cách giữ ấm đúng, và những dấu hiệu cho thấy rùa bỏ ăn vì bệnh chứ không phải vì thời tiết. Ví dụ chủ yếu là rùa tai đỏ, loài người Việt nuôi nhiều nhất.

Rùa có thật sự ngủ đông không

Cách gọi chính xác hơn với bò sát là trạng thái nghỉ đông. Khác với thú ngủ đông giữ thân nhiệt riêng, rùa không tự làm ấm được, nên khi nước lạnh, mọi hoạt động trong cơ thể chậm lại theo. Ngoài tự nhiên ở vùng ôn đới, rùa tai đỏ chui xuống bùn đáy ao hoặc nằm ở chỗ nước sâu, gần như không ăn, thở rất chậm, và có thể lấy một phần ô-xy qua da và vùng hậu môn khi nằm dưới nước suốt nhiều tuần.

Để qua được mùa đông như vậy, con rùa ngoài tự nhiên cần tích đủ mỡ từ mùa thu, cần ruột trống trước khi lạnh sâu (thức ăn nằm trong ruột lúc nhiệt độ thấp có thể thối và gây bệnh), và cần nhiệt độ xuống đều, ổn định, không chập chờn ấm lạnh. Những điều kiện này rất khó tạo trong một bể kính trong nhà ở Việt Nam.

Mùa đông miền Bắc lại thuộc kiểu chập chờn: có đợt rét đậm nước xuống mười mấy độ, rồi vài hôm nồm ấm lên hai mươi mấy độ. Rùa bị đánh thức rồi lại lạnh, tiêu hao năng lượng mà không ăn uống đủ, hệ miễn dịch yếu đi. Vì vậy với rùa cảnh nuôi trong nhà, cách an toàn mà phần lớn bác sĩ thú y khuyên là giữ ấm quanh năm, không cho nghỉ đông.

Nhiệt độ nước và việc ăn uống của rùa tai đỏ

Những mốc dưới đây là khoảng tham khảo hay gặp, không chính xác đến từng độ, và mỗi con rùa phản ứng hơi khác nhau. Cách duy nhất để biết là đặt nhiệt kế trong bể và nhìn số mỗi ngày.

Nhiệt độ nướcRùa thường thế nàoNgười nuôi nên làm gì
24–28 độ CĂn khoẻ, bơi nhiều, lên phơi đềuDuy trì, đây là khoảng phù hợp
20–23 độ CĂn ít hơn, chậm hơnBật sưởi nước, kiểm đèn phơi
15–19 độ CGần như bỏ ăn, nằm nhiều dưới đáySưởi ngay, không cho ăn đến khi nước ấm lại vài ngày
Dưới 15 độ CNằm im, phản ứng rất chậmLàm ấm dần, theo dõi sát; nếu kèm dấu hiệu bệnh thì đi khám

Điều cần nhớ là không cho rùa ăn khi nước lạnh, kể cả khi nó có vẻ ăn được vài miếng. Thức ăn tiêu hoá chậm, nằm lâu trong ruột ở nhiệt độ thấp dễ gây đầy hơi, nhiễm khuẩn đường ruột. Chờ nước ấm lại ổn định vài ngày, rùa bơi và lên phơi bình thường, rồi mới cho ăn lại từ lượng nhỏ.

Giữ ấm bể rùa trong mùa lạnh

Giữ ấm không cần phức tạp, nhưng cần làm trước khi đợt rét đầu tiên tới chứ không đợi rùa bỏ ăn mới lo:

  1. Lắp sưởi nước có bộ điều nhiệt, công suất phù hợp thể tích bể, đặt trong ống chắn để rùa không cắn, không đập vỡ, không nằm áp vào gây bỏng.
  2. Đặt mức khoảng 25 đến 26 độ C cho rùa tai đỏ trưởng thành, cao hơn một chút cho rùa con, và kiểm bằng nhiệt kế riêng chứ không tin hoàn toàn số trên sưởi.
  3. Giữ đèn sưởi bãi phơi bật đủ giờ; mùa lạnh có thể cần bóng công suất lớn hơn hoặc hạ đèn gần hơn trong giới hạn an toàn.
  4. Che bớt mặt bể bằng nắp lưới có phủ một phần để giữ hơi ấm, nhưng không bịt kín vì cần thông khí và không được che đèn UVB.
  5. Dời bể khỏi cửa sổ, khỏi chỗ gió lùa, khỏi sàn đá lạnh; kê bể lên tấm xốp cách nhiệt nếu đặt trên nền gạch.
  6. Rùa nuôi ngoài sân, ban công: chuyển vào trong nhà trước mùa rét, hoặc che chắn kín gió và có sưởi; đừng để rùa tự nghỉ đông ngoài trời.
  7. Có phương án khi mất điện: chăn quấn quanh bể, chai nước ấm bọc khăn đặt sát mặt ngoài bể, không đổ nước nóng trực tiếp vào bể.

Khi thay nước mùa lạnh, pha nước mới cùng nhiệt độ với nước bể. Đổ nước lạnh từ vòi vào bể đang ấm làm rùa sốc nhiệt, là nguyên nhân hay bị bỏ qua của các ca viêm hô hấp sau mỗi lần thay nước.

Bỏ ăn vì lạnh hay vì bệnh: những điểm phân biệt

Bỏ ăn vì lạnh thường đi kèm nước lạnh thật. Nhìn nhiệt kế trước tiên. Nước dưới 20 độ C mà rùa ăn ít là chuyện dễ hiểu. Nước đã ấm 25 độ C từ vài ngày mà rùa vẫn không ăn thì cần tìm lý do khác.

Rùa lạnh vẫn cân đối, chỉ chậm. Rùa chỉ lạnh thì vẫn nằm thăng bằng, khi được làm ấm thì dần bơi lại, lên phơi. Rùa bệnh thường bơi nghiêng, nổi lềnh bềnh không lặn xuống được, hoặc lặn xuống thì chìm nghiêng một bên.

Mũi, miệng và mắt nói nhiều điều. Sủi bọt ở mũi, có dịch nhầy ở miệng, há miệng thở, thở khò khè, vươn cổ ra để thở là dấu hiệu thường gặp của bệnh đường hô hấp. Mắt sưng húp, nhắm nghiền nhiều ngày cũng là dấu hiệu cần khám.

Rùa bệnh thường không lên phơi hoặc phơi bất thường. Có con nằm lì trên bãi phơi cả ngày không xuống nước, có con ngược lại không bao giờ lên. Cả hai thay đổi đột ngột so với thói quen đều đáng chú ý.

Rùa cái có thể bỏ ăn vì sắp đẻ. Rùa cái trưởng thành bồn chồn, cào đất, cố trèo ra khỏi bể và bỏ ăn có thể là đang tìm chỗ đẻ. Cần một khay cát ẩm để nó đào; nếu loay hoay nhiều ngày mà không đẻ được thì đưa đi khám.

Khi nào cần đưa rùa đến bác sĩ thú y

Bài này không thay được việc khám. Đưa rùa đến bác sĩ thú y có nhận bò sát khi gặp một trong các trường hợp sau, nhất là trong mùa lạnh:

  • Bỏ ăn hơn một đến hai tuần dù nước đã ấm và bãi phơi đã đúng nhiệt độ.
  • Có bất kỳ dấu hiệu hô hấp nào: sủi bọt mũi, há miệng thở, thở có tiếng.
  • Bơi lệch, nổi không lặn được, hoặc chìm mà không cân bằng.
  • Mắt sưng, mí dính, không mở được mắt.
  • Sụt cân rõ rệt — cân nhẹ đi so với lần cân trước, hoặc mắt trũng, da cổ lỏng.
  • Rùa đã để nghỉ đông theo kiểu ngoài trời và giờ không tỉnh lại sau khi đã làm ấm.

Khi mang rùa đi, đặt rùa trong hộp có khăn ẩm, giữ ấm bằng chai nước ấm bọc khăn bên ngoài hộp, không ngâm rùa trong nước lạnh suốt đường đi. Ghi lại nhiệt độ nước những ngày gần đây, thời điểm rùa bắt đầu bỏ ăn, thực đơn trước đó. Không tự cho rùa uống hay tiêm thuốc kháng sinh — chẩn đoán và kê thuốc là việc của bác sĩ.

Sau đợt rét: cho rùa ăn lại thế nào cho an toàn

Khi nước đã ấm trở lại, đừng bù ngay bằng một bữa thật lớn. Ruột rùa cần vài ngày để hoạt động bình thường. Trình tự nhiều người nuôi lâu năm áp dụng:

  1. Giữ nước ổn định ở mức ấm ít nhất hai đến ba ngày, xác nhận rùa đã bơi lại bình thường và lên bãi phơi nhiều lần trong ngày.
  2. Bữa đầu chỉ cho một lượng nhỏ, khoảng một nửa khẩu phần thường ngày, ưu tiên thức ăn dễ tiêu như tép nhỏ, thức ăn viên ngâm mềm.
  3. Để sẵn rau và bèo trong bể; nhiều con rùa gặm rau trước khi chịu ăn đạm.
  4. Quan sát phân trong hai ngày sau: phân thành khuôn, không có mùi thối bất thường là ruột đã ổn.
  5. Tăng dần lượng thức ăn trong khoảng một tuần cho tới khẩu phần bình thường.
  6. Cân rùa nếu có cân nhà bếp và ghi lại, để so với cân nặng trước mùa lạnh.

Nếu rùa ăn bữa đầu rồi lại bỏ, hoặc phân lỏng, có máu, có mùi rất thối, đừng tăng lượng ăn mà đưa đi khám. Một con rùa vừa qua mùa lạnh với sức khoẻ yếu dễ bị nhiễm khuẩn đường ruột hơn bình thường, và phát hiện sớm thì việc điều trị đơn giản hơn nhiều.

Nếu bạn vẫn muốn rùa nghỉ đông thì phải cân nhắc những gì

Một số người nuôi rùa nhiều năm, có rùa trưởng thành rất khoẻ và có điều kiện kiểm soát nhiệt độ, chủ động cho rùa nghỉ đông với mong muốn mô phỏng chu kỳ tự nhiên. Đây là việc đòi hỏi kinh nghiệm và không mang lại lợi ích rõ ràng cho một con rùa cảnh không dùng để sinh sản — mà với rùa tai đỏ thì vốn không nên cho sinh sản vì là loài ngoại lai xâm hại.

Nếu vẫn cân nhắc, điều tối thiểu là đưa rùa đi khám sức khoẻ trước mùa lạnh để chắc nó không có bệnh tiềm ẩn, cân rùa để theo dõi, ngưng cho ăn từ vài tuần trước để ruột trống, và giữ nhiệt độ ổn định trong suốt thời gian nghỉ, không để lên xuống thất thường. Rùa con, rùa gầy, rùa đang ốm hoặc mới chữa bệnh tuyệt đối không cho nghỉ đông.

Với hầu hết gia đình nuôi một hai con rùa trong nhà, câu trả lời đơn giản nhất cũng là an toàn nhất: giữ ấm quanh năm, cho ăn ít đi khi rùa tự giảm ăn, và theo dõi sức khoẻ. Rùa nuôi ấm quanh năm vẫn sống khoẻ hàng chục năm.

Câu hỏi thường gặp

Rùa nằm im dưới đáy bể cả ngày có phải đã chết không?

Chưa chắc. Rùa lạnh có thể nằm im rất lâu dưới nước. Hãy làm ấm nước từ từ, quan sát vài giờ xem rùa có cử động chân, rụt đầu khi chạm nhẹ hay không. Nếu không có phản ứng, mắt trũng, cơ thể mềm rũ thì nên đưa ngay đến bác sĩ thú y để kiểm tra.

Có nên đổ nước nóng vào bể để rùa ấm nhanh không?

Không nên. Thay đổi nhiệt độ đột ngột làm rùa sốc nhiệt và dễ sinh bệnh. Làm ấm từ từ bằng sưởi có điều nhiệt, hoặc khi mất điện thì đặt chai nước ấm bọc khăn bên ngoài bể và che chắn gió.

Rùa bỏ ăn mấy ngày thì đáng lo?

Nếu nước lạnh, rùa bỏ ăn vài ngày đến một tuần là bình thường. Nếu nước đã ấm đúng mức mà rùa vẫn không ăn hơn một đến hai tuần, hoặc có dấu hiệu bệnh kèm theo, nên đưa đi khám sớm thay vì chờ thêm.

Rùa ở miền Nam có bỏ ăn theo mùa không?

Ít hơn nhiều so với miền Bắc vì nhiệt độ ít khi xuống thấp. Tuy vậy rùa vẫn có thể giảm ăn khi trời mưa dầm, mát kéo dài, khi đổi chỗ, hoặc khi rùa cái vào mùa đẻ. Nếu bỏ ăn kéo dài thì cần tìm nguyên nhân.

Có thể cho rùa ăn thức ăn ấm để nó ăn trong mùa lạnh không?

Không giải quyết được vấn đề. Rùa tiêu hoá theo nhiệt độ cơ thể, mà nhiệt độ cơ thể phụ thuộc nước và đèn phơi. Hâm ấm thức ăn không làm ruột rùa ấm lên. Hãy làm ấm môi trường trước rồi mới cho ăn.

Rùa nuôi ngoài sân có nên mang vào nhà mùa đông không?

Ở miền Bắc và vùng cao thì nên, trừ khi bạn có hồ sâu, kín gió và kinh nghiệm cho rùa nghỉ đông. Mang vào nhà trước khi đợt rét đầu tiên tới, để rùa có thời gian quen bể trong nhà khi còn khoẻ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138