ThuQuy.comThú Quý
Vẹt và chim biết nói

Nuôi vẹt mã lai: tính cách, nuôi đơn hay nuôi cặp và cách giảm cắn

Vẹt mã lai nhỏ mà cá tính mạnh, dễ cắn và giữ lãnh thổ. Bài giải thích nên nuôi một hay hai con, lồng, khẩu phần, mùa sinh sản và cách làm chim bớt cắn.

Two peach-faced lovebirds sitting shoulder to shoulder on a rope perch beside a woven coconut-fibre nest box in a bright Can Tho home, low angle, green tones

Vẹt mã lai là tên người Việt gọi nhóm vẹt nhỏ thuộc chi Agapornis, quê gốc ở châu Phi, quốc tế quen gọi là lovebird. Chúng nhỏ chừng một nắm tay, màu sắc rực rỡ, hoạt bát và rất tình cảm với bạn đời hoặc với người chủ mà chúng chọn. Nhưng đằng sau vẻ dễ thương là một cá tính mạnh: vẹt mã lai giữ lãnh thổ, hay cắn và có thể ganh tị dữ dội.

Chim mã lai bán phổ biến ở Việt Nam là chim nuôi sinh sản với nhiều màu đột biến. Tuổi thọ của chúng thường quanh 10–15 năm khi được chăm tốt. Bài này giúp bạn quyết định nuôi một hay hai con, dựng lồng đúng, cho ăn đủ chất, hiểu chuyện đẻ trứng và giảm thói cắn mà không dùng hình phạt.

Cá tính của vẹt mã lai: nhỏ mà không hiền

Vẹt mã lai sống theo cặp rất gắn bó. Cái tên "chim yêu" đến từ cảnh hai con ngồi sát nhau rỉa lông cho nhau. Sự gắn bó này đi kèm với việc bảo vệ bạn đời và chỗ ở: một con mã lai có thể lao vào mổ chim khác, kể cả chim to hơn, hay mổ tay người thò vào lồng. Đây là bản năng, không phải chim "hư".

Chim mã lai nuôi một mình từ nhỏ, được chủ dành nhiều thời gian, thường gắn bó rất mạnh với một người trong nhà. Chúng thích chui vào túi áo, nằm trong lòng bàn tay, đi theo chủ. Mặt trái là chim có thể ghen với những người khác, mổ người lạ hoặc cả thành viên gia đình mà nó không ưa.

Vẹt mã lai ít khi nói được tiếng người. Tiếng của chúng là những chuỗi líu lo, ríu rít cao và khá liên tục, đặc biệt lúc sáng sớm và chiều tối. Âm lượng không lớn bằng vẹt cỡ vừa, nhưng ở căn hộ có tường mỏng, tiếng ríu rít kéo dài vẫn có thể làm hàng xóm khó chịu. Bạn nên nghe thử tiếng chim ở nơi bán trước khi quyết định.

Nuôi một con hay nuôi cặp: so sánh để quyết định

Quan niệm phổ biến rằng vẹt mã lai "phải nuôi cặp, nuôi một con sẽ buồn mà chết" không đúng hoàn toàn. Chim nuôi một mình vẫn sống khoẻ nếu chủ bù được phần bầu bạn. Bảng dưới đặt hai lựa chọn cạnh nhau.

Tiêu chíNuôi một conNuôi hai con
Mức thân ngườiThường rất thân với chủ nếu được tập từ nhỏThân nhau là chính, ít quan tâm tới người hơn
Thời gian chủ cần dànhNhiều, mỗi ngày phải có lúc chơi cùng chimÍt hơn, chim có bạn khi chủ đi vắng
Nguy cơ buồn chánCao nếu gia đình vắng nhà cả ngàyThấp hơn
Sinh sảnChim mái vẫn có thể đẻ trứng không phôiCặp trống mái sẽ đẻ và ấp nếu có tổ
Xung độtCó thể ghen với người trong nhàHai con không hợp nhau có thể đánh nhau gây thương tích

Nếu quyết định nuôi hai con, nên giới thiệu từ từ: hai lồng đặt cạnh nhau một thời gian, rồi mới cho chung trong không gian trung lập. Không nhốt một con mã lai chung lồng với chim nhỏ khác loài như yến phụng hay chim sẻ Java; mã lai có thể mổ gây thương tích ở chân và đầu chim kia.

Lồng và đồ dùng cho vẹt mã lai

Mã lai nhỏ nhưng hiếu động, cần nhiều chỗ để leo trèo, gặm và chui rúc. Những thứ nên có:

  • Lồng rộng hơn bạn nghĩ. Chim cần bay được vài nhịp ngắn trong lồng, không chỉ nhảy cành. Nan đủ dày để chim không chui đầu ra.
  • Cành đậu gỗ tự nhiên nhiều cỡ. Cành từ cây không phun thuốc, rửa sạch, phơi khô. Một cành dây thừng mềm giúp chân đỡ mỏi, nhưng cần thay khi sợi bung để chim không quấn chân.
  • Đồ gặm. Mã lai thích xé giấy, xé lá, tước vỏ cây. Giấy trắng không in mực, lõi giấy vệ sinh, que gỗ mềm, bó lá dừa khô sạch đều được chim ưa.
  • Khay tắm nông. Phần lớn mã lai thích tắm, nhất là ngày nóng.
  • Không đặt hộp tổ nếu không muốn chim đẻ. Hộp tổ, chỗ tối kín, túi vải ngủ đều có thể kích thích chim mái đẻ. Nếu dùng túi ngủ, kiểm tra thường xuyên vì sợi vải có thể quấn móng.
  • Chỗ ra ngoài lồng an toàn. Mã lai nhỏ, dễ lọt vào khe tủ, sau máy giặt, rơi vào nồi nước. Khi thả chim, đóng cửa sổ, tắt quạt, đậy nồi, trông chừng liên tục.

Khẩu phần cho vẹt mã lai

Nền khẩu phần. Viên nén dành cho vẹt cỡ nhỏ kết hợp một phần hạt hỗn hợp là cách nhiều bác sĩ thú y chim cảnh gợi ý. Chim quen ăn hạt từ nhỏ cần chuyển dần sang viên nén trong vài tuần, theo dõi để chắc chim vẫn ăn đủ.

Rau và củ. Rau cải, rau dền, cà rốt bào, ớt chuông, dưa leo, bắp non là những món nhiều chim mã lai thích. Rửa kỹ, cắt nhỏ, dọn phần thừa sau vài giờ, nhất là mùa nóng.

Trái cây và hạt béo. Táo bỏ hạt, ổi, đu đủ cho một lượng nhỏ. Hạt hướng dương, hạt dưa nhiều chất béo chỉ nên dùng làm phần thưởng khi tập tay.

Canxi cho chim mái. Chim mái đẻ trứng cần canxi. Mai mực cho chim gặm là cách bổ sung quen thuộc; nếu chim đẻ nhiều lứa, hỏi bác sĩ thú y về khẩu phần phù hợp thay vì tự mua thuốc bổ.

Thức ăn cấm. Bơ, sô-cô-la, cà phê, trà đặc, đồ uống có cồn, đồ ăn mặn, chiên rán, hành tỏi và hạt của táo, đào, mơ. Không chia đồ ăn đang nhai của người cho chim.

Chọn một con mã lai khoẻ khi mua

Phần lớn rắc rối sau này bắt đầu từ lúc chọn chim. Dành thời gian quan sát chim ở nơi bán ít nhất vài chục phút, và đừng ngại hỏi kỹ. Những điểm nên xem:

  • Dáng đứng và hoạt động. Chim khoẻ đứng thẳng, mắt tròn sáng, nhảy nhót và để ý xung quanh. Chim xù lông ngồi một góc, mắt lim dim giữa ban ngày là dấu hiệu đáng lo.
  • Bộ lông. Lông mượt, nằm sát thân, không có mảng trụi. Lông dị dạng, gãy, mỏ hoặc móng mọc lệch bất thường cần được hỏi rõ và tốt nhất là không chọn.
  • Vùng hậu môn và phân. Lông quanh hậu môn sạch, không bết. Phân trong lồng có hình dạng rõ, không lỏng toàn nước kéo dài.
  • Mũi và mắt. Lỗ mũi khô, không chảy dịch; mắt không sưng, không chảy nước.
  • Chim đã tự ăn chưa. Chim non còn đút bột cần người có kinh nghiệm chăm. Người mới nên chọn chim đã tự ăn hạt, viên nén ổn định.
  • Nguồn gốc và lịch sử. Hỏi chim nở ở đâu, bao nhiêu tuổi, đang ăn gì, đã từng bệnh chưa. Nơi bán đàng hoàng thường trả lời rõ ràng và cho bạn thời gian suy nghĩ.

Sau khi mua, nên đưa chim đi khám tổng quát với bác sĩ thú y nhận chim cảnh trong những ngày đầu, nhất là khi trong nhà đã có chim khác. Chim mới cần ở lồng riêng, phòng riêng một thời gian theo lời khuyên của bác sĩ.

Mùa sinh sản và chuyện chim mái đẻ trứng

Vẹt mã lai mái có thể đẻ trứng khi trưởng thành, kể cả khi không có chim trống. Những yếu tố kích thích gồm ngày dài, thức ăn dồi dào, có chỗ tối kín giống tổ, và được vuốt ve vùng lưng, dưới cánh. Bạn sẽ thấy chim mái xé giấy thành dải dài, giắt vào lông đuôi để mang về góc lồng; đó là hành vi làm tổ.

Nếu không muốn chim sinh sản, có thể giảm kích thích bằng cách bỏ hộp tổ, túi ngủ, sắp xếp lại đồ trong lồng để chim không "chiếm" được góc nào, giữ giờ ngủ tối đủ dài, chỉ vuốt đầu và cổ chim. Chim đã đẻ trứng không phôi, nhiều người để chim ngồi ấp đến khi chim tự bỏ thay vì lấy trứng ra ngay, vì lấy ngay có thể khiến chim đẻ tiếp. Cách xử lý phù hợp nên hỏi bác sĩ thú y chim cảnh.

Nếu nuôi cặp và cho sinh sản, hãy nghĩ trước chim non sẽ đi đâu. Mỗi lứa có thể vài con, chim lại đẻ nhiều lứa trong năm. Cho chim sinh sản liên tục làm chim mái kiệt sức. Tình huống cần thú y ngay: chim mái rặn mà không ra trứng, ngồi bệt dưới đáy lồng, thở mạnh, đuôi nhấp nhô.

Giảm thói cắn ở vẹt mã lai mà không dùng hình phạt

Cắn là cách vẹt mã lai nói "đủ rồi" hoặc "đây là chỗ của nó" theo ngôn ngữ chim. Mục tiêu là hiểu lúc nào chim sắp cắn và tránh tình huống đó, chứ không phải dạy chim chịu đựng. Những bước sau đã được nhiều người nuôi áp dụng:

  1. Đọc tín hiệu trước khi cắn. Chim xù lông cổ, hạ thấp người, há mỏ hướng về tay bạn, kêu rít: lúc đó rút tay lại nhẹ nhàng.
  2. Không thò tay vào lồng để bắt. Lồng là lãnh thổ. Mở cửa lồng, để chim tự ra ngoài đậu lên cành hoặc tay ở bên ngoài thì chim thường hiền hơn nhiều.
  3. Tập "lên tay" bằng phần thưởng. Đặt ngón tay ngang trước ngực chim, nói một từ lệnh cố định, chim bước lên thì thưởng một hạt nhỏ. Buổi tập vài phút, kết thúc khi chim còn hứng thú.
  4. Không phản ứng mạnh khi bị cắn. La lên, vung tay hay thổi vào mặt chim chỉ làm chim sợ hơn, đôi khi chim còn coi đó là trò vui. Giữ bình tĩnh, nhẹ nhàng đặt chim xuống chỗ đậu, kết thúc buổi chơi.
  5. Để ý mùa sinh sản. Chim cắn nhiều hơn khi đang làm tổ. Lúc này giảm kích thích như đã nói ở phần trên, kiên nhẫn chờ chim qua giai đoạn hormone cao.
  6. Khi nào hỏi chuyên gia. Chim bỗng cắn dữ, kèm bỏ ăn hay xù lông có thể do đau. Đưa chim đi khám để loại trừ bệnh trước khi nghĩ đó chỉ là chuyện tính nết.

Với trẻ nhỏ trong nhà, người lớn nên là người cầm chim. Một cú cắn của mã lai không nguy hiểm tính mạng nhưng đau, dễ làm trẻ hoảng và buông chim rơi. Dạy trẻ ngồi yên, để chim đậu lên tay khi có người lớn bên cạnh, rửa tay sau khi chơi.

Câu hỏi thường gặp

Vẹt mã lai có nói được không?

Rất hiếm. Phần lớn vẹt mã lai chỉ líu lo, ríu rít và có thể bắt chước vài tiếng động ngắn. Nếu muốn một con vẹt biết nói, mã lai không phải lựa chọn phù hợp. Chúng hấp dẫn vì tính tình hoạt bát và gắn bó.

Nuôi một con vẹt mã lai có buồn mà chết không?

Không đúng như lời đồn. Chim nuôi một mình vẫn khoẻ nếu chủ dành thời gian chơi cùng mỗi ngày, có đồ chơi và được ra ngoài lồng. Chim bị bỏ mặc cả ngày mới dễ sinh buồn chán, nhổ lông hay kêu liên tục.

Làm sao biết vẹt mã lai trống hay mái?

Phần lớn loài mã lai trống mái gần như giống hệt nhau. Hành vi xé giấy giắt lên đuôi thường gặp ở chim mái nhưng không chắc chắn tuyệt đối. Cách tin cậy là xét nghiệm giới tính qua cơ sở thú y, hoặc chờ chim đẻ trứng.

Có thể nhốt vẹt mã lai chung với yến phụng không?

Không nên. Vẹt mã lai giữ lãnh thổ và có thể mổ gây thương tích cho chim nhỏ khác loài, nhất là ở chân và đầu. Mỗi loài nên ở lồng riêng; nếu cho ra chơi cùng phòng cũng cần trông chừng liên tục.

Vẹt mã lai đẻ trứng mà không có trống thì làm gì?

Trứng không có phôi và không nở. Nhiều người để chim ngồi ấp đến khi tự bỏ, đồng thời giảm các yếu tố kích thích đẻ như hộp tổ và chỗ tối. Nếu chim đẻ liên tục hoặc rặn mà không ra trứng, hãy đưa đến bác sĩ thú y chim cảnh.

Mua vẹt mã lai cần lưu ý gì về nguồn gốc?

Hỏi nơi bán chim nở ở đâu, bao nhiêu tuổi, đã ăn gì và có được kiểm tra sức khoẻ không. Ưu tiên chim nuôi sinh sản, đã tự ăn. Khi chưa rõ quy định giấy tờ với loài cụ thể, bạn có thể hỏi chi cục kiểm lâm địa phương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138