ThuQuy.comThú Quý
Chim cảnh

Nuôi chim hoàng yến: chọn giống hót, lồng dài cho chim bay, khẩu phần hạt và rau xanh

Hoàng yến là chim thuần hoá lâu đời, hợp người mới: chọn giống hót, giống màu, lồng dài cho chim bay, khẩu phần hạt – rau – canxi, mùa thay lông và lỗi hay gặp.

Bright Hanoi apartment living room, a yellow canary perched inside a long rectangular wire cage near a sheer curtain, hands placing fresh greens in a small dish, eye level

Hoàng yến là một trong số ít chim hót đã được con người nuôi và cho sinh sản qua nhiều thế kỷ, nên gần như mọi con bán ra đều là chim nuôi chứ không phải chim bẫy — đây là điểm khiến nó rất hợp với người muốn có chim hót mà không lo chuyện nguồn gốc. Một con hoàng yến trống khoẻ mạnh, được ở lồng dài đủ bay, ăn hạt trộn cùng rau xanh và có nguồn canxi, có thể hót rộn ràng suốt nhiều tháng trong năm.

Bài này giúp bạn phân biệt các nhóm giống, chọn chim, dựng lồng, lên khẩu phần và nhận biết mùa thay lông — thời điểm hoàng yến im tiếng khiến nhiều người mới tưởng chim bệnh.

Hoàng yến khác các loài chim hót bản địa ở điểm nào

Tổ tiên hoàng yến là loài sẻ hoang ở các đảo ngoài khơi tây bắc châu Phi. Từ khoảng thế kỷ mười sáu, người châu Âu đem về nuôi và chọn lọc qua rất nhiều thế hệ, tạo ra những dòng có tiếng hót, màu lông, dáng đứng khác hẳn tổ tiên. Vì vậy hoàng yến ngày nay là chim thuần hoá, giống như gà hay bồ câu, chứ không phải chim rừng bị nhốt.

Điều này kéo theo vài khác biệt thực tế so với chào mào, chích choè hay khướu. Hoàng yến quen sống trong lồng từ khi nở, ít hoảng khi có người đến gần; ăn chủ yếu là hạt nhỏ thay vì cám và côn trùng; cần lồng dài để bay ngang hơn là lồng tròn cao. Ngược lại, chúng nhạy với gió lùa, khói và mùi hoá chất, nên chỗ đặt lồng trong nhà cần chọn kỹ.

Câu chuyện người thợ mỏ ngày xưa mang hoàng yến xuống hầm để báo khí độc là có thật: hệ hô hấp của chim nhỏ rất nhạy. Bài học còn nguyên cho người nuôi trong căn hộ hôm nay: đừng đặt lồng trong bếp, đừng xịt thuốc côn trùng hay đốt nhang muỗi gần chim, và cẩn thận với chảo chống dính bị đun cạn quá nóng vì khói của lớp phủ có thể gây hại cho chim.

Ba nhóm giống hoàng yến và chọn nhóm nào cho nhà mình

Người nuôi trên thế giới chia hoàng yến thành ba nhóm theo mục đích chọn lọc. Ở Việt Nam bạn sẽ gặp đủ cả ba, với nhiều tên gọi khác nhau tuỳ người bán.

NhómĐược chọn lọc vìHợp với ai
Giống hótTiếng hót có kiểu, có đoạn, có độ trầm bổng; ví dụ các dòng Roller, Waterslager, TimbradoNgười muốn nghe hót trong nhà, chấp nhận màu lông không rực
Giống màuMàu lông: vàng tươi, đỏ cam, trắng, khảm; một số dòng đỏ cần thức ăn có sắc tố để giữ màuNgười thích ngắm, nuôi cặp, quan tâm việc giữ màu qua mùa thay lông
Giống dángHình dáng đặc biệt: lông xoăn, đứng thẳng, có màoNgười nuôi có kinh nghiệm hơn; một số dòng dáng cần chăm kỹ hơn về lông và nhiệt độ

Với người mới, một con trống thuộc nhóm hót hoặc nhóm màu phổ thông là dễ nuôi nhất. Tên dòng ở chợ đôi khi bị gọi tuỳ tiện, nên bạn đánh giá con chim trước mặt bằng sức khoẻ và tiếng hót thực tế hơn là bằng cái tên.

Chọn chim và phân biệt trống mái

Muốn nghe hót thì chọn trống. Ở hoàng yến, chim trống hót thành bài, chim mái thường chỉ kêu ngắn, đôi khi hót vài tiếng. Cách chắc chắn nhất là nghe chim hót tận tai trước khi mua, nhất là vào buổi sáng.

Dấu hiệu khoẻ mạnh giống các chim cảnh khác. Chim nhanh nhẹn, nhảy liên tục giữa hai cầu, lông mượt ép sát, mắt sáng, lỗ mũi sạch, hậu môn khô. Tránh con ngồi im xù lông hoặc thở nhấp đuôi.

Nhìn chân và móng. Vảy chân mịn, không sần sùi đóng vảy dày, móng không quá dài cong ngược. Chân sần hoặc có vết trắng lấm tấm là lý do để hỏi thêm hoặc chọn con khác.

Hỏi tuổi và đã thay lông lần nào chưa. Chim non mới tách mẹ có thể chưa hót ổn định; chim đã qua một mùa thay lông thì tiếng hót và màu lông đã rõ ràng hơn.

Mua kèm loại hạt chim đang ăn. Xin hoặc mua đúng loại hạt chim đang quen để những ngày đầu không phải đổi khẩu phần cùng lúc với đổi nhà.

Lồng cho hoàng yến: dài quan trọng hơn cao

Hoàng yến vận động bằng cách bay ngang từ cầu này sang cầu kia. Lồng tròn cao kiểu nuôi chim hót bản địa không cho chim không gian bay, nên với hoàng yến, lồng chữ nhật dài là lựa chọn hợp lý. Những điểm cần có:

  • Chiều dài là ưu tiên số một: càng dài càng tốt trong khả năng nhà bạn, đủ để chim vỗ vài nhịp cánh giữa hai cầu.
  • Nan ngang ở ít nhất hai mặt để chim bám leo, khoảng cách nan hẹp để chim không thò đầu ra.
  • Hai hoặc ba cầu đậu bằng gỗ tự nhiên với đường kính khác nhau, đặt ở hai đầu lồng để chừa khoảng giữa cho chim bay.
  • Cóng hạt và cóng nước đặt xa cầu đậu để phân không rơi vào.
  • Một chỗ treo khay tắm nhỏ, lắp vào cửa lồng vài lần mỗi tuần.
  • Một mẩu mai mực và một cóng sỏi nhỏ dành cho chim cảnh làm nguồn canxi và khoáng.

Đặt lồng ở chỗ sáng, nhìn ra cửa sổ nhưng không đặt sát kính có nắng chiếu thẳng. Tránh hành lang có gió lùa mạnh, tránh cạnh điều hoà thổi thẳng vào lồng. Ở các tỉnh phía Bắc, những đêm gió mùa đông bắc về, bạn nên đưa lồng vào phòng kín và trùm một phần áo lồng.

Khẩu phần: hạt làm nền, rau xanh và canxi là phần không được thiếu

Nền khẩu phần của hoàng yến là hỗn hợp hạt nhỏ dành riêng cho loài, thường gồm hạt kê, hạt cỏ canary, hạt cải và vài loại hạt dầu khác. Mỗi sáng bạn nên thổi nhẹ lớp vỏ hạt nổi trên mặt cóng, vì cóng trông đầy nhưng thực ra có thể chỉ còn vỏ. Một số người chuyển dần sang cám viên làm riêng cho hoàng yến; cách này giúp khẩu phần cân bằng hơn nhưng cần trộn dần trong nhiều ngày.

Rau xanh là phần người mới hay bỏ quên. Một nắm nhỏ rau rửa thật sạch như cải xanh, rau diếp, cải bó xôi lượng ít, vài lát dưa leo hay cà rốt nạo cung cấp vitamin và nước. Bỏ rau vào buổi sáng và lấy ra trước tối để rau không héo, không hư.

Canxi và khoáng đến từ mai mực, sỏi nhỏ cho chim, đôi khi một chút trứng luộc nghiền khi chim thay lông hoặc khi cho chim sinh sản. Lòng đỏ trứng giàu chất béo, chỉ nên cho một lượng nhỏ, ít lần trong tuần, và bỏ phần thừa sau vài giờ.

Những thứ không nên cho: bơ (quả bơ), sô-cô-la, đồ ăn có muối, đồ chiên, bánh ngọt, cà phê. Rau quả mua về phải ngâm, rửa kỹ vì dư lượng thuốc trừ sâu ảnh hưởng lên chim nhỏ mạnh hơn nhiều so với người.

Mùa thay lông: vì sao hoàng yến im tiếng và cách chăm

Thay lông là chuyện bình thường mỗi năm. Hoàng yến trưởng thành thay lông một lần lớn mỗi năm, thường sau mùa sinh sản. Thời gian kéo dài vài tuần đến hơn một tháng, lông rụng rải rác khắp đáy lồng.

Chim hót ít hoặc ngừng hót. Cơ thể dồn sức mọc lông mới nên chim thường im hẳn. Đây không phải dấu hiệu bệnh nếu chim vẫn ăn, vẫn nhảy và lông mới mọc lên đều.

Tăng đạm và giữ ấm. Bổ sung một chút trứng luộc, giữ rau xanh đều, giữ chỗ đặt lồng ổn định, tránh gió lùa và tránh tắm vào ngày lạnh.

Giữ màu với giống màu đỏ. Một số dòng đỏ cần thức ăn có sắc tố trong lúc mọc lông mới để giữ màu; lông đã mọc xong thì không đổi màu được nữa. Nếu nuôi dòng này, bạn hỏi kỹ người bán từ đầu.

Khi nào là bất thường. Rụng thành mảng lộ da, chim tự nhổ lông, thay lông kéo dài quá lâu hoặc chim bỏ ăn, xù lông trong lúc thay là lúc cần tìm bác sĩ thú y nhận chim cảnh. Bài về chim thay lông trong danh mục này có hướng dẫn chi tiết hơn.

Những lỗi khiến hoàng yến không hót hoặc yếu đi

Đặt hai con trống sát nhau có thể khiến chúng hót đua lúc đầu, nhưng một số con lại căng thẳng và im tiếng. Nếu nuôi nhiều trống, bạn để lồng cách nhau và quan sát phản ứng thay vì mặc định càng nhiều càng hót hay.

Cho chim ở chỗ sáng đèn tới khuya là lỗi phổ biến trong căn hộ. Hoàng yến cần đêm tối và yên tĩnh đủ dài; ánh đèn phòng khách kéo dài tới nửa đêm làm rối nhịp sinh học, ảnh hưởng tới cả thay lông lẫn tiếng hót. Một áo lồng che ba mặt vào buổi tối giải quyết được việc này.

Nuôi chung trống với mái quanh năm cũng làm chim trống hót ít hơn vào một số thời điểm, vì động lực hót của chim trống gắn với việc gọi bạn tình. Nhiều người nuôi để nghe hót chọn nuôi trống một mình trong lồng riêng.

Một nguyên nhân nữa ít ai nghĩ tới là khẩu phần đơn điệu kéo dài. Chim ăn duy nhất một loại hạt rẻ nhiều tháng liền vẫn sống, nhưng lông xơ, kém bóng, sức bền giảm và tiếng hót ngắn đi. Thêm rau xanh mỗi ngày, mai mực luôn có trong lồng và thay hạt mới khi hạt cũ có mùi hôi hay mốc là những thay đổi nhỏ mà nhiều người nuôi thấy chim khác hẳn sau vài tuần.

Vệ sinh lồng cũng ảnh hưởng tới tiếng hót, gián tiếp qua sức khoẻ. Vỏ hạt và phân tích lại ở đáy lồng trong mùa nồm ẩm ở miền Bắc dễ sinh nấm mốc; chim hít bụi mốc lâu ngày dễ có vấn đề hô hấp, mà chim thở khó thì không thể hót dài. Thay giấy lót đáy hai ngày một lần và rửa cả lồng mỗi tuần là đủ cho phần lớn gia đình.

Cuối cùng, chim già cũng hót thưa dần. Hoàng yến có thể sống khoảng mười năm, có con lâu hơn; một con chim lớn tuổi hót ít nhưng vẫn ăn khoẻ là chuyện tự nhiên, không phải thứ cần "chữa".

Câu hỏi thường gặp

Hoàng yến có cần nuôi theo cặp mới vui không?

Hoàng yến không đòi hỏi bạn đồng loại như vẹt hay sẻ Java. Một con trống nuôi riêng vẫn khoẻ và thường hót nhiều. Nếu muốn nuôi cặp để ngắm hoặc cho sinh sản, bạn cần lồng to hơn, chuẩn bị tổ, khẩu phần giàu đạm và chỗ cho chim non sau này.

Có nên thả hoàng yến bay trong phòng không?

Có thể, nếu phòng được đóng kín cửa sổ, tắt quạt trần, che gương và kính lớn, không có mèo và có người trông. Hoàng yến không quen về tay như vẹt nên việc bắt lại dễ làm chim hoảng; nhiều người chọn lồng thật dài thay cho thả bay.

Hoàng yến bao lâu thì quen nhà mới?

Phần lớn hoàng yến khoẻ ăn uống bình thường trong một hai ngày đầu, nhưng có thể chưa hót ngay. Thời gian để chim hót lại ở nhà mới dao động từ vài ngày tới vài tuần, tuỳ con và tuỳ mùa. Giữ chỗ đặt lồng cố định và yên tĩnh giúp chim quen nhanh hơn.

Mùa hè nóng có cần bật quạt cho hoàng yến không?

Không nên để quạt thổi thẳng vào lồng. Bạn đặt lồng ở chỗ râm thoáng, cho chim khay tắm nước mát vào buổi trưa, thay nước uống nhiều lần. Dấu hiệu chim bị nóng là há mỏ thở, xoè hai cánh khỏi thân; lúc đó đưa lồng vào chỗ mát hơn ngay.

Có phải hoàng yến trống nào cũng hót hay?

Không. Tiếng hót phụ thuộc dòng giống, tuổi, sức khoẻ và cả việc chim non có được nghe chim trưởng thành hót khi đang học hay không. Hai con cùng dòng vẫn có thể hót khác nhau nhiều, vì vậy nghe tận tai trước khi mua là cách tốt nhất.

Hoàng yến có lây bệnh cho người không?

Nguy cơ thấp với người khoẻ nếu giữ vệ sinh, nhưng chim cảnh nói chung có thể mang một số mầm bệnh. Bạn nên rửa tay sau khi dọn lồng, không để trẻ nhỏ cho tay vào miệng khi đang chơi gần lồng, và đeo khẩu trang khi quét vỏ hạt, bụi lông nhiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138