ThuQuy.comThú Quý
Sức khoẻ và thú y cho thú cưng đặc biệt

Bò sát bỏ ăn: tắc kè da báo, rồng Úc, rắn ngô nhịn ăn khi nào là bình thường

Bò sát bỏ ăn thường do nhiệt độ, mùa, lột da hay căng thẳng. Cách rà chuồng, cân theo dõi và các dấu hiệu cho thấy phải đưa đến bác sĩ thú y ngoại lai.

Overhead view of a glass terrarium in a Da Nang bedroom, a leopard gecko resting beside an untouched dish of live insects, a hand holding a small digital thermometer probe near the warm side

Bò sát bỏ ăn vài ngày, thậm chí vài tuần, không phải lúc nào cũng là bệnh; nhưng ở người nuôi trong nhà, nguyên nhân hay gặp nhất là chuồng không đủ ấm. Bò sát là động vật biến nhiệt: chúng không tự sinh đủ nhiệt mà mượn nhiệt từ môi trường để tiêu hoá. Chuồng lạnh thì bụng không "chạy", và con vật khôn ngoan sẽ ngừng ăn để thức ăn khỏi thối trong ruột.

Bài này giúp bạn phân biệt những lần nhịn ăn sinh lý ở tắc kè da báo, rồng Úc, rắn ngô và rùa cạn với những lần đáng lo: rà nhiệt độ, ánh sáng, mùa, lột da, căng thẳng, và dấu hiệu cho thấy phải đưa đến bác sĩ thú y nhận khám động vật ngoại lai. Bài không chẩn đoán và không hướng dẫn dùng thuốc.

Bò sát ăn theo nhiệt độ, không theo bữa

Người nuôi chó mèo quen với chuyện con vật đói là đòi ăn. Bò sát khác hẳn. Sự thèm ăn của chúng gắn chặt với nhiệt độ cơ thể, và nhiệt độ cơ thể lại phụ thuộc vào chỗ chúng nằm trong chuồng. Một chuồng tốt cần có dải nhiệt: một đầu ấm có đèn sưởi hoặc tấm sưởi, một đầu mát hơn, để con vật tự đi lại điều chỉnh. Thiếu đầu ấm, con vật ăn ít; thiếu đầu mát, con vật bị nóng và cũng bỏ ăn.

Mỗi loài có khoảng nhiệt riêng. Rồng Úc cần một điểm phơi nắng nóng rõ rệt và đèn UVB; tắc kè da báo hoạt động về đêm nên cần mặt nền đầu ấm hơn là ánh đèn chói; rắn ngô cần đầu ấm vừa phải và chỗ trốn ở cả hai đầu. Bạn cần tra khoảng nhiệt cho đúng loài mình nuôi từ nguồn đáng tin và kiểm bằng dụng cụ đo, không đoán bằng tay.

Đây là chỗ nhiều người vấp: đặt nhiệt kế kim dán trên kính, đọc nhiệt độ không khí ở giữa chuồng rồi yên tâm. Trong khi điều con vật cảm nhận là mặt đá chỗ nó nằm. Một chiếc nhiệt kế điện tử có đầu dò đặt ở mặt nền đầu ấm và đầu mát, hoặc súng đo nhiệt hồng ngoại, cho con số đúng hơn nhiều. Kiểm cả ban ngày lẫn ban đêm, vì đêm đông ở Hà Nội, Lào Cai hay Lâm Đồng có thể làm chuồng tụt nhiệt sâu nếu không có nguồn sưởi đêm phù hợp.

Những lý do nhịn ăn thường gặp và cách nhận ra

Trước khi lo con vật mắc bệnh, hãy rà qua các nguyên nhân thường gặp dưới đây. Phần lớn chúng tự hết khi bạn sửa đúng chỗ, nhưng vẫn cần theo dõi cân nặng song song.

Nguyên nhânDấu hiệu đi kèmViệc nên làm
Chuồng lạnh hoặc thiếu đầu ấmCon vật lừ đừ, ít ra khỏi chỗ trốn, mùa lạnh nặng hơnĐo lại nhiệt mặt nền, kiểm đèn, tấm sưởi, bộ điều nhiệt
Sắp lột daMàu da xỉn; ở rắn mắt chuyển đục xanh vài ngàyGiữ độ ẩm hợp loài, không ép ăn, chờ lột xong
Mới về nhà, mới đổi chuồngTrốn nhiều, giật mình khi có ngườiĐể yên, hạn chế cầm, che bớt mặt kính, thường vài tuần là quen
Mùa lạnh, ngày ngắnĂn ít dần, ngủ nhiều, cân giữ gần ổn địnhHỏi bác sĩ thú y trước khi để con vật "ngủ đông", không tự cắt sưởi
Mùa sinh sảnCon đực bồn chồn đi lại; con cái bụng to, đào bớiTheo dõi sát con cái, chuẩn bị chỗ đẻ, hỏi thú y nếu rặn mà không đẻ
Chán món, mồi không hợpĐớp thử rồi bỏ, vẫn hoạt bátĐổi loại côn trùng, cỡ mồi, giờ cho ăn hợp nhịp sinh hoạt

Điểm chung của các nguyên nhân này là con vật vẫn tỉnh táo, mắt sáng, và cân nặng không tụt nhanh. Khi bỏ ăn đi cùng gầy rộc, yếu, các dấu hiệu lạ trên cơ thể thì không còn là chuyện mùa hay tính nết nữa.

Mỗi loài nhịn ăn một kiểu

Tắc kè da báo. Loài này tích mỡ ở đuôi. Một con trưởng thành, đuôi còn mập, nhịn ăn một hai tuần trong mùa lạnh hay mùa sinh sản thường chưa đáng lo. Đáng lo là đuôi teo dần, xương hông lộ rõ, hoặc con vật bỏ ăn kèm phân lỏng, nôn mồi.

Rồng Úc. Con non ăn côn trùng rất nhiều và gần như mỗi ngày; con trưởng thành ăn nhiều rau hơn và có thể chậm lại vào mùa lạnh. Một con non bỏ ăn vài ngày đáng lo hơn một con trưởng thành. Rồng Úc rất cần đèn UVB còn hiệu lực; đèn cũ vẫn sáng nhưng có thể đã yếu tia UVB.

Rắn ngô. Rắn ăn thưa, có khi cả tuần hoặc hơn mới ăn một lần, và hay bỏ bữa quanh thời gian lột da hay mùa lạnh. Con đực trưởng thành có thể nhịn vào mùa sinh sản. Rắn giữ cân ổn định qua vài lần bỏ bữa thường chưa phải chuyện lớn.

Rùa cạn. Rùa cạn ăn kém khi lạnh, khi thiếu nắng hoặc đèn UVB, và khi thiếu nước uống, ngâm. Rùa nhắm mắt, mắt sưng, chảy nước mũi kèm bỏ ăn thì nên đi khám, vì đó không phải chuyện chán ăn.

Con non nói chung. Con non có ít dự trữ hơn con trưởng thành, nên ngưỡng đi khám thấp hơn. Bỏ ăn ở con non kéo dài vài ngày đã đủ để hỏi bác sĩ thú y.

Mồi và cách cho ăn: những lỗi nhỏ khiến bò sát chê

Có khi chuồng đã đủ ấm mà con vật vẫn ngó lơ, và nguyên nhân lại nằm ở chính bữa ăn. Cỡ mồi là lỗi hay gặp: côn trùng quá to làm con vật ngại vồ hoặc khó nuốt; một quy tắc nhiều người nuôi dùng là mồi không to hơn khoảng cách giữa hai mắt con vật. Với rắn, chuột quá to so với chỗ phình nhất của thân rắn cũng dễ bị bỏ qua hoặc bị nôn ra sau đó.

Giờ cho ăn cũng quan trọng. Tắc kè da báo săn mồi lúc chạng vạng và ban đêm, cho ăn giữa trưa khi nó đang ngủ thì nó ít hứng thú. Rồng Úc ngược lại, cần phơi nóng một lúc sau khi bật đèn rồi mới ăn tốt. Rắn ngô thường ăn tốt hơn khi được để yên trong chuồng hoặc trong hộp ăn riêng, không có người đứng sát nhìn.

Chất lượng mồi quyết định nhiều thứ. Côn trùng nuôi đói, gầy, để lâu ngày thì ít dinh dưỡng; nhiều người nuôi cho côn trùng ăn rau củ vài ngày trước khi cho bò sát ăn và rắc canxi theo hướng dẫn cho loài. Với rắn, mồi đông lạnh rã đông và làm ấm đúng cách an toàn hơn mồi sống, vì chuột sống có thể cắn rắn. Luôn rửa tay và dụng cụ sau khi xử lý mồi, và không rã đông mồi bằng lò vi sóng hay đồ dùng nấu ăn của gia đình.

Theo dõi bằng cân, không bằng mắt

Bò sát giấu sụt cân rất khéo, nhất là loài có thân dài như rắn hay loài có da sần. Một chiếc cân bếp chia đến gam và một cuốn sổ là đủ để bạn biết lần nhịn ăn này đáng lo hay không.

  1. Cân vào cùng một thời điểm, trước khi cho ăn, mỗi tuần một lần với con trưởng thành; con non có thể cân dày hơn.
  2. Đặt con vật trong một hộp nhựa có nắp thoáng lên cân, trừ trọng lượng hộp. Cách này nhanh và con vật ít hoảng.
  3. Ghi lại cân nặng, ngày ăn gần nhất, loại mồi, ngày lột da, nhiệt độ đo được ở đầu ấm và đầu mát.
  4. So sánh theo xu hướng vài tuần chứ không theo một lần cân. Lên xuống vài gam là bình thường.
  5. Nếu cân tụt đều qua nhiều tuần, hoặc tụt nhanh trong thời gian ngắn, ghi lại tỷ lệ và mang sổ theo khi đi khám.

Cuốn sổ ghi chép này còn giúp bạn nhận ra nhịp riêng của con vật mình: rắn ngô nhà bạn có thể năm nào cũng bỏ ăn đầu mùa lạnh, tắc kè nhà bạn có thể luôn chán mồi một tuần trước khi lột da. Biết nhịp đó, bạn bớt lo đúng chỗ và lo đúng lúc.

Đừng làm những điều này khi bò sát bỏ ăn

Một số cách xử lý lan truyền trên mạng gây hại nhiều hơn lợi:

  • Ép ăn bằng cách nhét mồi vào miệng hay bơm thức ăn khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ thú y. Làm sai có thể gây chấn thương miệng, sặc, hoặc làm con vật căng thẳng hơn.
  • Để mồi sống như dế, sâu, chuột con lại trong chuồng qua đêm khi con vật không ăn. Dế có thể cắn bò sát đang yếu hoặc đang lột da, chuột có thể gây vết thương nặng cho rắn.
  • Tự cắt sưởi để "cho ngủ đông" vì nghĩ con vật muốn ngủ. Ngủ đông chỉ an toàn khi con vật khoẻ, đủ cân và được chuẩn bị đúng cách; con đang ốm mà để lạnh có thể yếu nhanh.
  • Tự cho uống thuốc tẩy giun, kháng sinh hay vitamin liều cao theo lời mách. Liều lượng ở bò sát khác nhiều so với chó mèo và giữa các loài với nhau.
  • Liên tục cầm lên xem, đổi chuồng, đổi đồ đạc mỗi ngày. Căng thẳng là một trong những nguyên nhân bỏ ăn hay gặp nhất.

Việc của người nuôi là sửa môi trường, giữ con vật yên tĩnh và ghi chép. Việc can thiệp vào cơ thể con vật nên để bác sĩ thú y ngoại lai quyết định.

Khi nào đưa đến bác sĩ thú y ngoại lai

Bạn nên đưa bò sát đi khám sớm, không chờ thêm, khi bỏ ăn đi kèm một trong những dấu hiệu sau: sụt cân rõ hoặc đuôi tắc kè teo nhanh; con vật yếu, nằm bẹp, không phản ứng khi bị chạm; thở há miệng, có bọt hoặc dịch ở mũi, miệng, tiếng khò khè; miệng sưng, có chất như phô mai trong miệng; mắt sưng, nhắm nghiền; phân lỏng, có máu, có giun, hoặc không đi phân nhiều ngày kèm bụng căng; chân run, hàm mềm, chân cong, đi lại khó; con cái bụng to rặn mà không đẻ được.

Con non bỏ ăn quá vài ngày, con trưởng thành bỏ ăn kéo dài dù bạn đã chỉnh nhiệt và ánh sáng đúng, hoặc cân tụt đều qua nhiều tuần cũng là lý do để đặt lịch khám, kể cả khi con vật trông vẫn tỉnh.

Không phải phòng khám thú y nào cũng khám bò sát. Gọi hỏi trước xem có bác sĩ nhận khám động vật ngoại lai không. Khi đi, mang con vật trong hộp kín gió có lót giấy, giữ ấm trên đường bằng túi chườm ấm bọc khăn đặt dưới một góc hộp, và mang theo sổ ghi cân nặng, nhiệt độ chuồng, ảnh chụp chuồng, đèn đang dùng. Rất nhiều lần, câu trả lời nằm ngay ở tấm ảnh chuồng.

Câu hỏi thường gặp

Rắn ngô nhịn ăn một tháng có sao không?

Rắn trưởng thành, khoẻ, cân nặng giữ ổn định thì nhịn vài tuần quanh mùa lạnh hay lột da thường chưa đáng lo. Bạn cần kiểm nhiệt độ chuồng và cân rắn định kỳ. Nếu rắn sụt cân rõ, có dấu hiệu lạ ở miệng, mũi hay da, hãy đưa đến bác sĩ thú y.

Tắc kè da báo không ăn dế nữa thì có nên đổi sang sâu không?

Đổi loại côn trùng để kích thích ăn là cách nhiều người dùng và thường vô hại, miễn côn trùng có nguồn sạch, cỡ vừa miệng và được nuôi dưỡng tốt trước khi cho ăn. Nhưng nếu đuôi teo dần dù đã đổi mồi và chỉnh nhiệt, nên cho đi khám.

Bò sát có cần ngủ đông khi nuôi trong nhà không?

Không bắt buộc với mọi loài, và chỉ nên làm khi con vật khoẻ, đủ cân, có hướng dẫn cụ thể cho loài đó. Con vật đang ốm hoặc gầy mà bị để lạnh có thể yếu nhanh. Trước mùa lạnh, nếu định cho nghỉ đông, hãy hỏi bác sĩ thú y ngoại lai.

Đèn sưởi vẫn sáng thì có cần thay đèn UVB không?

Có. Bóng UVB vẫn phát ánh sáng thấy được nhưng lượng tia UVB giảm dần theo thời gian sử dụng. Nhà sản xuất thường ghi thời gian khuyến nghị thay bóng. Ghi ngày lắp bóng lên sổ để nhớ, nhất là với rồng Úc và rùa cạn.

Bò sát bỏ ăn có lây sang con khác trong nhà không?

Bỏ ăn tự nó không lây, nhưng nếu nguyên nhân là ký sinh trùng hoặc bệnh nhiễm khuẩn thì có thể lây qua dụng cụ, nước, chuồng chung. Khi một con bỏ ăn kèm dấu hiệu lạ, nên tách riêng, dùng dụng cụ riêng và rửa tay giữa các chuồng.

Có nên đặt bò sát lên tay cho ấm khi nó bỏ ăn không?

Hơi ấm từ tay người không thay được nguồn sưởi đúng của chuồng, và cầm nhiều làm con vật căng thẳng thêm. Tốt hơn là chỉnh lại nhiệt độ đầu ấm, cho con vật chỗ trốn yên tĩnh, rồi theo dõi. Nhớ rửa tay sau khi chạm vào bò sát.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138