ThuQuy.comThú Quý
Sức khoẻ và thú y cho thú cưng đặc biệt

Bò sát lột da bị kẹt: da sót ở ngón chân, đuôi, mắt và cách hỗ trợ an toàn

Lột da không hết ở tắc kè, rồng Úc, rắn ngô: chỗ da sót nguy hiểm ở ngón chân, chóp đuôi, mắt; cách tăng ẩm, ngâm nước ấm và khi nào phải đi thú y.

Macro shot of a corn snake shedding beside a rough stone and a damp moss hide box in a Hanoi apartment terrarium, a gloved fingertip resting near the loose skin, diffused window light

Lột da bị kẹt thường là dấu hiệu chuồng quá khô hoặc con vật đang không khoẻ; chỗ đáng sợ nhất không phải mảng da trên lưng mà là vòng da sót ở ngón chân, chóp đuôi và mắt. Da cũ còn bám lại ở những chỗ nhỏ và tròn có thể co lại, siết dần như một sợi dây thắt, làm nghẽn máu nuôi đầu ngón hay chóp đuôi.

Bài này dành cho người nuôi tắc kè da báo, rồng Úc, rắn ngô và các loài bò sát cảnh phổ biến. Bạn sẽ biết lột da bình thường trông thế nào ở từng nhóm, khi nào gọi là kẹt, cách hỗ trợ tại nhà an toàn và những tình huống phải đưa đến bác sĩ thú y động vật ngoại lai. Bài không hướng dẫn dùng thuốc.

Lột da bình thường trông như thế nào

Bò sát lớn lên nhưng lớp da ngoài không lớn theo, nên định kỳ chúng thay lớp da cũ. Con non lột dày hơn vì lớn nhanh, con trưởng thành lột thưa hơn. Trước khi lột vài ngày, màu da thường xỉn và nhạt đi, con vật ăn ít, trốn nhiều, có thể cáu khi bị chạm.

Rắn lột da nguyên một ống từ mũi đến đuôi, lộn trái như chiếc tất. Vài ngày trước khi lột, mắt rắn chuyển đục xanh vì lớp vảy trong suốt phủ mắt cũng sắp thay, rồi trong lại một hai ngày trước khi lột. Một lần lột tốt để lại tấm da liền, có cả hai "nắp mắt" và chóp đuôi.

Thằn lằn như tắc kè da báo và rồng Úc thì lột từng mảng. Tắc kè da báo thường lột trong vài giờ và có tập tính ăn luôn lớp da cũ, nên nhiều người không bao giờ thấy da trong chuồng. Rồng Úc lột lâu hơn, từng mảng ở từng vùng cơ thể, có khi kéo dài nhiều ngày; một mảng da trên lưng còn bám lại vài hôm ở rồng Úc là chuyện thường. Rùa thì thay lớp vảy mai từng tấm mỏng và lột da ở chân, cổ thành vụn nhỏ.

Vì vậy câu hỏi không phải "còn da cũ không" mà là "da cũ còn ở đâu, bao lâu rồi, và có đang siết vào đâu không".

Những chỗ da sót đáng lo theo từng nhóm

Kiểm tra sau mỗi lần lột là thói quen đáng có. Cầm con vật nhẹ nhàng dưới ánh sáng tốt, hoặc soi khi nó bò trên tay, và nhìn đúng những chỗ sau:

Vị tríHay gặp ởVì sao đáng lo
Ngón chân, đầu ngónTắc kè da báo, rồng ÚcVòng da sót siết dần, đầu ngón sưng, thâm, có thể rụng mất đầu ngón
Chóp đuôiTắc kè, rồng Úc, rắnChóp đuôi khô, thâm đen nếu bị siết lâu
Nắp mắtRắnLớp vảy mắt cũ không bong, chồng nhiều lần làm mắt đục, dễ tổn thương
Quanh mắt, míTắc kè da báoDa sót đọng ở mí làm mắt khó mở, dễ kích ứng
Quanh lỗ huyệt, náchThằn lằn nói chungDa dày bám lâu, dễ bẩn và kích ứng
Từng khoanh trên thânRắnRắn lột thành nhiều mảnh vụn thay vì một ống là dấu hiệu chuồng khô hoặc rắn không khoẻ

Với tắc kè da báo, thử đếm số ngón trên mỗi chân và so màu đầu ngón: ngón có vòng trắng xám bám ở gốc, đầu ngón phồng hơn ngón bên cạnh, là ngón cần xử lý sớm. Với rắn, cầm tấm da cũ lên soi chỗ đầu: thấy hai chỗ lõm tròn trong suốt ở vị trí mắt là nắp mắt đã ra theo.

Vì sao da bị kẹt

Độ ẩm quá thấp. Đây là nguyên nhân hay gặp nhất. Mùa hanh khô miền Bắc, phòng bật điều hoà hoặc máy sưởi cả ngày, chuồng lưới thông gió nhiều làm không khí trong chuồng khô hơn bạn nghĩ. Một chiếc ẩm kế điện tử đặt trong chuồng cho bạn con số thật.

Không có chỗ cọ và hộp ẩm. Bò sát cần vật nhám như đá, gỗ, cành để cọ khởi đầu lớp da cũ, và một chỗ trốn ẩm để làm mềm da. Chuồng trơn tuột chỉ có giấy lót và bát nước làm việc lột khó hơn.

Thiếu nước. Con vật uống ít, bát nước bẩn hoặc đặt sai chỗ khiến cơ thể khô, da khó tách.

Dinh dưỡng và ánh sáng chưa đúng. Thiếu vitamin, thiếu tia UVB với loài cần UVB, khẩu phần lệch kéo dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng da.

Con vật đang ốm hoặc có ký sinh trùng. Lột kẹt lặp lại nhiều lần dù độ ẩm đã đúng là dấu hiệu nên cho đi khám, vì lột da khó có khi chỉ là biểu hiện ngoài của vấn đề bên trong.

Vết thương, sẹo cũ. Chỗ da từng bị thương, bị bỏng đèn sưởi thường lột khó hơn chỗ lành.

Hỗ trợ tại nhà: tăng ẩm và ngâm nước ấm đúng cách

Với da sót ở thân, đuôi hay ngón mà chưa có dấu hiệu sưng thâm, bạn có thể hỗ trợ tại nhà theo trình tự dưới đây. Nguyên tắc xuyên suốt là làm mềm rồi để da tự bong, không giật da khô.

  1. Làm một hộp ẩm: hộp nhựa có nắp, khoét lỗ vừa đủ cho con vật chui vào, lót rêu hoặc khăn giấy làm ẩm vắt ráo. Đặt hộp ở vùng giữa chuồng hoặc gần đầu ấm. Thay lót thường xuyên để không mốc.
  2. Với thằn lằn, ngâm trong chậu nước ấm vừa phải, mực nước thấp dưới vai để con vật đứng thoải mái, đầu luôn ở trên mặt nước. Thử nhiệt nước bằng nhiệt kế hoặc mặt trong cổ tay, nước chỉ hơi ấm, không nóng.
  3. Ngâm trong khoảng mười đến mười lăm phút, luôn có người ở bên cạnh trông. Không bỏ đi làm việc khác trong lúc ngâm.
  4. Sau khi ngâm, dùng tăm bông thấm nước lăn rất nhẹ theo chiều vảy ở chỗ da sót. Phần da đã mềm sẽ tự bong; phần chưa bong thì dừng lại, ngày mai ngâm tiếp.
  5. Với rắn, có thể để rắn bò qua một chiếc khăn ẩm, hoặc cho vào hộp có khăn ẩm và lỗ thông khí trong thời gian ngắn, để da tự tuột khi rắn trườn.
  6. Lau khô nhẹ, trả về chuồng ấm. Sau đó rửa chậu, tăm bông và tay bằng xà phòng. Không ngâm bò sát trong bồn rửa bát hay chậu dùng cho đồ ăn của người.

Lặp lại trong vài ngày nếu cần. Đồng thời sửa nguyên nhân gốc: chỉnh độ ẩm theo khoảng phù hợp với loài, thêm vật nhám để cọ, giữ nước uống sạch. Nếu lần lột sau vẫn kẹt, lúc đó nên hỏi bác sĩ thú y thay vì tiếp tục xử lý tại nhà.

Chuẩn bị trước kỳ lột để lần sau trơn tru

Phòng lột kẹt dễ hơn xử lý lột kẹt rất nhiều. Khi thấy da con vật bắt đầu xỉn màu, hoặc mắt rắn chuyển đục, đó là tín hiệu để bạn chuẩn bị:

  • Đặt hộp ẩm sẵn trong chuồng nếu bình thường bạn chưa để. Nhiều người giữ hộp ẩm quanh năm cho tắc kè da báo vì nó không hại gì mà con vật tự chọn lúc dùng.
  • Xem lại ẩm kế. Đặt cảm biến ở tầm con vật nằm chứ không treo sát nắp chuồng. Mùa hanh khô, phòng bật điều hoà, con số có thể tụt thấp hơn hẳn mùa nồm.
  • Thêm vật nhám để cọ như một phiến đá phẳng, khúc gỗ khô sạch, cành có vỏ. Rửa sạch, phơi khô trước khi cho vào chuồng; không lấy cành cây ven đường có thể dính thuốc trừ sâu.
  • Bớt cầm và bớt làm phiền. Con vật sắp lột thường cáu, thị lực của rắn kém đi khi mắt đục nên dễ giật mình.
  • Không thả côn trùng sống tự do trong chuồng những ngày này. Dế có thể gặm vào lớp da non khi con vật đang lột.
  • Ghi ngày bắt đầu xỉn màu và ngày lột xong vào sổ, cùng số đo độ ẩm. Sau vài lần bạn sẽ biết con vật của mình cần bao lâu và cần độ ẩm cỡ nào.

Sau mỗi lần lột, dành một phút kiểm tra ngón chân, chóp đuôi, quanh mắt. Một thói quen nhỏ như vậy ngăn được phần lớn ca phải đến bác sĩ thú y vì đầu ngón bị siết.

Những điều không nên làm

Lột da kẹt là chuyện nhiều người tự xử lý, và cũng vì thế mà có không ít tai nạn đáng tiếc:

  • Không dùng nhíp, móng tay hay vật nhọn để bóc da, nhất là ở ngón chân và quanh mắt. Rất dễ bóc theo cả lớp da mới, gây chảy máu, nhiễm trùng.
  • Không tự gỡ nắp mắt rắn. Lớp vảy mắt nằm sát giác mạc, gỡ sai có thể làm tổn thương mắt vĩnh viễn.
  • Không bôi dầu ăn, dầu khoáng, kem dưỡng của người lên da bò sát theo lời mách. Một số chất bít lỗ mũi, dính bụi và gây kích ứng.
  • Không ngâm nước quá sâu, quá nóng hay quá lâu. Bò sát yếu có thể sặc hoặc kiệt sức trong nước.
  • Không tăng ẩm bằng cách phun sương ướt sũng cả chuồng mỗi ngày. Chuồng ẩm ướt liên tục, ít thông gió lại sinh nấm, bệnh da và bệnh hô hấp.

Khi không chắc, cách an toàn nhất là để nguyên, giữ hộp ẩm sẵn sàng và chụp ảnh gửi hỏi bác sĩ thú y ngoại lai.

Khi nào đưa đến bác sĩ thú y động vật ngoại lai

Đưa con vật đi khám nếu: đầu ngón chân hay chóp đuôi đã sưng, đổi màu tím thâm, khô đen, hoặc vòng da siết không bong sau vài lần ngâm; nắp mắt rắn không ra theo lần lột, hoặc mắt đục, sưng, có dịch; da sót kèm vết loét, chảy máu, mùi hôi; con vật lột kẹt lần thứ hai thứ ba liên tiếp dù chuồng đã chỉnh; hoặc lột kẹt kèm bỏ ăn, sụt cân, lờ đờ.

Bác sĩ thú y có dụng cụ và kỹ thuật để gỡ da sót mà không làm tổn thương lớp da mới, kiểm tra mắt và đánh giá xem có nguyên nhân bên trong không. Ngón chân bị siết lâu ngày có thể không cứu được đầu ngón, nên đi sớm luôn tốt hơn đi muộn.

Khi đi khám, mang theo tấm da cũ nếu có (cho vào túi sạch), ảnh chụp chuồng, số đo độ ẩm và nhiệt độ, tên loại đèn đang dùng và ngày lột gần nhất. Giữ con vật trong hộp kín gió, ấm vừa phải trên đường đi. Sau khi khám, hãy hỏi lại khoảng độ ẩm phù hợp cho chính loài bạn nuôi trong điều kiện khí hậu nơi bạn sống.

Câu hỏi thường gặp

Tắc kè da báo ăn da cũ sau khi lột có bình thường không?

Có. Đây là tập tính tự nhiên của nhiều loài tắc kè, giúp chúng thu hồi chất dinh dưỡng và xoá dấu vết với kẻ săn mồi. Vì vậy bạn thường không thấy da cũ trong chuồng. Điều cần làm là kiểm tra ngón chân, chóp đuôi và quanh mắt sau mỗi lần lột.

Rắn lột da thành nhiều mảnh thì có sao không?

Rắn khoẻ trong chuồng đủ ẩm thường lột nguyên một ống. Lột thành mảnh vụn là dấu hiệu độ ẩm thấp, thiếu nước hoặc rắn không khoẻ. Hãy kiểm độ ẩm, thêm hộp ẩm, kiểm tra nắp mắt và chóp đuôi. Lặp lại nhiều lần thì nên đi khám.

Bao lâu thì bò sát lột da một lần?

Tuỳ loài, tuổi và tốc độ lớn. Con non lớn nhanh nên lột dày, có khi vài tuần một lần; con trưởng thành lột thưa hơn. Ghi ngày lột vào sổ giúp bạn biết nhịp riêng của con vật mình và nhận ra khi nhịp đó thay đổi bất thường.

Có nên cầm bò sát lên trong lúc nó đang lột da không?

Nên hạn chế. Trong thời gian lột, con vật thường nhạy cảm, khó chịu và dễ cắn hay hoảng sợ. Chỉ cầm khi cần kiểm tra hoặc hỗ trợ ngâm, và làm nhẹ nhàng. Sau khi lột xong là lúc tốt để kiểm tra kỹ ngón chân và đuôi.

Mắt rắn chuyển màu xanh đục có phải bị bệnh mắt không?

Thường là không. Mắt đục xanh vài ngày là dấu hiệu sắp lột da, sau đó mắt trong lại rồi rắn lột. Đáng lo là mắt vẫn đục sau khi lột xong, mắt sưng, có dịch, hoặc nắp mắt cũ không ra theo tấm da. Khi đó nên đưa đến bác sĩ thú y.

Phun sương nhiều có giúp bò sát lột da dễ hơn không?

Có thể giúp tạm thời, nhưng phun ướt sũng cả chuồng mỗi ngày dễ gây ẩm mốc và bệnh hô hấp, nhất là với loài sống vùng khô như rồng Úc, tắc kè da báo. Cách cân bằng hơn là một hộp ẩm riêng để con vật tự vào khi cần, kèm ẩm kế để theo dõi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138