Chuột lang, ở Việt Nam hay gọi là bọ ú, là thú cưng hiền, thích sống theo bầy, cần một chuồng rộng sàn phẳng, cỏ khô cả ngày, rau giàu vitamin C mỗi ngày và một nơi mát vì rất sợ nóng. Chúng không phải chuột cảnh cỡ lớn: chuột lang thuộc một họ gặm nhấm khác, có nhu cầu riêng và sống lâu hơn nhiều, thường năm đến bảy năm, có con lâu hơn.
Người mới thường mua một con chuột lang trong chiếc lồng nhỏ có bánh xe chạy và bình nước, như cách nuôi chuột cảnh. Cả ba thứ đó đều chưa đúng: chuột lang cần bạn đồng loại, không dùng bánh xe chạy, và cần nhiều chỗ hơn hẳn. Bài này đi qua những điều cần chuẩn bị trước khi mua, cách dựng chuồng, chuyện ăn uống, nhiệt độ, cách làm quen và các dấu hiệu nên đưa đi thú y.
Chuột lang là con vật thế nào
Sống theo bầy. Trong tự nhiên, tổ tiên của chuột lang sống thành nhóm ở vùng đồng cỏ Nam Mỹ. Chuột lang nuôi một mình dễ buồn, nhút nhát, ít vận động. Hai con trở lên giao tiếp với nhau bằng nhiều tiếng kêu khác nhau, nằm sát nhau, ăn cùng nhau, và đó là điều con người khó thay thế dù dành nhiều thời gian.
Hoạt động rải rác cả ngày. Chuột lang không ngủ một giấc dài như người. Chúng chợp mắt từng đợt ngắn và ăn rải rác suốt ngày đêm, nên cỏ khô phải luôn có sẵn. Người nuôi hay nghe những tiếng rít cao khi mở tủ lạnh hay sột soạt túi rau, đó là chuột lang đã nhận ra giờ ăn.
Nhút nhát nhưng quen người được. Là con mồi, chuột lang giật mình với chuyển động nhanh, tiếng động lớn và bàn tay chụp từ trên xuống. Khi đã quen, nhiều con chạy ra đón, kêu đòi ăn và chịu ngồi yên trong lòng người. Có con vui còn nhảy bật lên tại chỗ, người nuôi gọi vui là nhảy bỏng ngô.
Không trèo giỏi, không chịu ngã. Thân hình chuột lang tròn, chân ngắn, không leo trèo khéo như chuột. Chuồng nhiều tầng có thang dốc, sàn cao không có thành chắn dễ làm chúng ngã gãy chân. Chuồng tốt cho chuột lang là chuồng rộng theo chiều ngang, không phải chiều cao.
Dựng chuồng đúng ngay từ đầu
Chuồng là khoản đầu tư quan trọng nhất. Khi chuẩn bị chuồng cho một cặp chuột lang, bạn để ý những điểm sau:
- Diện tích càng rộng càng tốt; một cặp nên có khu ở đủ để mỗi con chạy được vài bước liên tiếp và có góc riêng. Nhiều người nuôi dùng quây lưới khung ghép có đáy chống thấm vì rẻ, dễ mở rộng.
- Sàn phẳng, không dùng sàn lưới hoặc nan thưa, vì chân chuột lang dễ bị viêm loét khi đứng lâu trên lưới cứng hoặc chỗ ướt.
- Lót chuồng bằng thảm vải lông cừu nhân tạo có lớp thấm bên dưới, giấy nén hoặc viên gỗ nén dành cho thú nhỏ. Tránh dăm thông, dăm tuyết tùng có mùi hắc.
- Mỗi con một chỗ trốn riêng, như nhà gỗ, ống chui hay khăn phủ góc, để tránh tranh giành và cho con nhút nhát có chỗ rút lui.
- Giá cỏ khô to, đặt thấp; bát thức ăn bằng sứ nặng khó lật; bình nước treo hoặc bát nước, kiểm tra mỗi ngày xem còn chảy không.
- Không bánh xe chạy, không quả cầu lăn. Cột sống chuột lang không hợp với những thứ này và có thể bị thương.
- Đặt chuồng nơi thoáng, tránh nắng trực tiếp, tránh luồng gió máy lạnh thổi thẳng và tránh xa chỗ chó mèo có thể với tới.
Nếu bạn có mèo hoặc chó, đừng chủ quan dù chúng "hiền". Chỉ cần bị nhìn chằm chằm qua song chuồng hằng ngày, chuột lang đã sống trong căng thẳng. Chuồng nên có nắp hoặc đặt trong phòng mà thú săn mồi không vào được.
Nuôi theo cặp: chọn ghép thế nào
Cách ghép dễ nhất cho người mới là hai con cái, hoặc hai con đực đã lớn lên cùng nhau từ nhỏ và có đủ chỗ. Một con đực đã triệt sản với một hoặc vài con cái cũng là tổ hợp phổ biến. Hai con đực trưởng thành chưa quen nhau, nhốt chung trong chuồng nhỏ, dễ đánh nhau.
Không nên nuôi chung đực và cái chưa triệt sản. Chuột lang trưởng thành sinh dục rất sớm, con đực có thể có khả năng phối giống khi mới vài tuần tuổi, nên cửa hàng xác định nhầm giới tính là chuyện thường gặp. Hãy nhờ bác sĩ thú y kiểm tra giới tính khi mới mua. Chuột lang cái mang thai, nhất là lần đầu muộn, có thể gặp khó khăn khi sinh, và việc nhân giống tại nhà không nên làm nếu bạn không có kinh nghiệm cùng bác sĩ theo dõi.
Khi ghép hai con lạ nhau, cho gặp ở một khu trung lập mà cả hai chưa từng ở, có sẵn nhiều cỏ khô và hai ba chỗ trốn. Đuổi nhau, kêu rù rì, đẩy mông lên là hành vi xác lập thứ bậc bình thường. Dựng lông gáy, nghiến răng liên tục, cắn có máu là dấu hiệu phải tách ra và thử lại chậm hơn, hoặc hỏi người có kinh nghiệm.
Không nuôi chuột lang chung với thỏ. Thỏ có thể đá mạnh làm chuột lang bị thương, hai loài có nhu cầu thức ăn khác nhau, và thỏ có thể mang vi khuẩn đường hô hấp mà chuột lang dễ mắc hơn. Chúng cũng không nói cùng một ngôn ngữ, nên không thay được bạn đồng loại cho nhau.
Ăn uống và vitamin C
Khẩu phần của chuột lang giống thỏ ở chỗ cỏ khô là nền, nhưng khác ở một điểm sống còn: chuột lang không tự tạo được vitamin C, phải nhận đủ qua thức ăn mỗi ngày.
| Thành phần | Vì sao cần | Gợi ý cách cho |
|---|---|---|
| Cỏ khô hoà thảo | Mài răng, giữ ruột chạy đều | Có sẵn cả ngày, thay mới mỗi ngày |
| Rau giàu vitamin C | Bù vitamin C mà cơ thể không tự tạo | Mỗi ngày, ví dụ ớt chuông, ngò, lá cải, cải xoăn, cho xen kẽ |
| Thức ăn viên cho chuột lang | Bổ sung khoáng, vitamin | Lượng nhỏ, chọn loại dành riêng cho chuột lang, xem hạn dùng |
| Trái cây | Món thưởng, có loại nhiều vitamin C như ổi, cam | Rất ít, không thường xuyên vì nhiều đường |
| Nước sạch | Thiết yếu | Thay mỗi ngày, rửa bình định kỳ |
Vitamin C trong thức ăn viên giảm dần theo thời gian kể từ khi sản xuất, nhất là khi túi đã mở và để nơi nóng ẩm. Vì vậy mua túi nhỏ, dùng hết nhanh, và đừng chỉ dựa vào viên. Không dùng thức ăn viên của thỏ cho chuột lang vì thường không đủ vitamin C.
Có người pha vitamin C vào nước uống, nhưng cách này khó kiểm soát lượng và có thể làm chuột lang chê nước. Nếu nghĩ chuột lang cần bổ sung, hãy hỏi bác sĩ thú y về cách và lượng phù hợp thay vì tự pha.
Nhiệt độ: chuột lang sợ nóng hơn sợ lạnh
Chuột lang có bộ lông dày và gần như không có cách tự làm mát hiệu quả. Những ngày nắng nóng ở miền Trung, miền Nam hay đợt nóng đầu hè ở miền Bắc, phòng kín không có quạt, chuồng gần cửa kính hướng tây có thể trở thành nơi nguy hiểm. Con vật say nóng nằm duỗi dài, thở nhanh, lừ đừ, và cần được đưa vào chỗ mát cùng gọi thú y.
Trong mùa nóng, giữ phòng thông thoáng, đặt chuồng ở nơi mát nhất trong nhà, dùng quạt thổi lưu thông không khí trong phòng chứ không thổi thẳng vào chuồng. Một viên gạch men hoặc chai nước đá bọc khăn đặt trong góc chuồng cho chuột lang tự nằm lên khi muốn. Rau tươi ráo nước cũng giúp bù nước.
Mùa đông miền Bắc, chuột lang chịu lạnh tốt hơn chịu nóng nhưng vẫn cần tránh gió lùa, tránh chuồng sát cửa sổ hở và nền gạch lạnh ẩm. Thêm lớp lót dày, chỗ trốn có khăn phủ là đủ trong phần lớn trường hợp. Không đặt máy sưởi sát chuồng vì dễ gây nóng cục bộ và nguy cơ cháy.
Mấy tuần đầu: làm quen và cách bế
Chuột lang mới về thường trốn biệt trong nhà gỗ, chỉ ra ăn khi phòng vắng. Đó là phản ứng bình thường. Làm quen chậm theo trình tự sau sẽ nhanh hơn là cố bắt ra ôm:
- Hai ba ngày đầu chỉ thay cỏ, thay nước, cho rau và nói chuyện nhỏ nhẹ cạnh chuồng, không bắt ra ngoài.
- Sau đó ngồi cạnh chuồng, đưa rau bằng tay, để chuột lang tự đến lấy. Lặp lại mỗi ngày vào cùng giờ.
- Khi con vật đã ăn trên tay, thử vuốt nhẹ dọc lưng lúc nó đang ăn.
- Lúc cần bế, đưa tay vào từ phía bên chứ không chụp từ trên xuống; một tay luồn dưới ngực sau hai chân trước, tay kia đỡ trọn mông. Nhấc lên rồi áp ngay vào ngực.
- Ngồi xuống sàn hoặc ghế thấp khi ôm, đặt một chiếc khăn trên đùi. Chuột lang có thể tè khi được ôm lâu, khăn giúp bạn không phải giật mình buông tay.
- Đặt con vật trở lại chuồng từ từ, giữ đến khi bốn chân chạm sàn, vì chuột lang hay vùng nhảy ra khi thấy gần đến chỗ quen.
Mỗi con có tính cách riêng. Có con vài ngày đã chạy ra đón, có con cả tháng vẫn rụt rè. Đừng đánh giá chuột lang qua tuần đầu, và đừng để trẻ nhỏ tự bế khi chưa có người lớn ngồi cạnh.
Dấu hiệu cần đưa chuột lang đi thú y
Chuột lang che giấu bệnh giỏi và suy yếu nhanh. Bạn nên đưa đến bác sĩ thú y có nhận khám thú nhỏ khi thấy:
- Bỏ ăn hoặc ăn rất ít trong vòng một ngày, phân ít, nhỏ hoặc không có.
- Thở khò khè, chảy mũi, mắt có ghèn, ngồi xù lông một góc.
- Sụt cân rõ khi cân hằng tuần.
- Đi khập khiễng, không muốn di chuyển, khớp sưng.
- Rụng lông từng mảng, gãi liên tục, da đỏ hoặc đóng vảy.
- Gót chân sưng đỏ, có vết loét.
- Tiểu ra máu, kêu khi đi tiểu.
Đừng tự mua thuốc cho chuột lang theo lời khuyên trên mạng. Một số loại kháng sinh dùng phổ biến cho thú khác có thể gây rối loạn đường ruột nguy hiểm cho chuột lang. Chỉ dùng thuốc khi bác sĩ thú y đã khám và kê, đúng liều cho đúng con.
Khi đưa đi khám, mang theo một nắm cỏ khô và rau con vật quen ăn, một chiếc khăn để phủ lồng vận chuyển, và sổ ghi cân nặng. Nếu được, mang theo cả con bạn đồng loại; nhiều con chuột lang bớt căng thẳng hẳn khi có bạn đi cùng.
Câu hỏi thường gặp
Chuột lang và hamster khác nhau thế nào?
Chuột lang to hơn nhiều, sống theo bầy, ăn cỏ là chính, cần vitamin C từ thức ăn và không dùng bánh xe chạy. Hamster nhỏ, thường sống một mình, ăn tạp và hoạt động về đêm. Hai loài có cách nuôi khác hẳn nên không thể dùng chung hướng dẫn.
Chỉ nuôi một con chuột lang có được không?
Được về mặt kỹ thuật nhưng không lý tưởng. Chuột lang là loài sống theo bầy, nuôi một mình thường nhút nhát, ít vận động hơn. Nếu điều kiện cho phép, nuôi hai con hợp nhau là lựa chọn tốt hơn cho con vật.
Chuột lang có cần tắm không?
Chuột lang lông ngắn khoẻ mạnh hầu như không cần tắm, chuồng sạch là đủ. Tắm thường xuyên làm khô da và con vật dễ bị lạnh. Giống lông dài cần chải lông đều và có thể cần tỉa lông vùng mông; khi bẩn nhiều hãy hỏi thú y cách làm sạch phù hợp.
Tại sao chuột lang kêu rít lên khi thấy người?
Tiếng rít cao, kéo dài thường là chuột lang đang đòi ăn hoặc háo hức chờ đồ ăn, hay gặp khi bạn mở tủ lạnh hay sột soạt túi rau. Đó là tín hiệu con vật đã quen nếp sinh hoạt của gia đình và không phải dấu hiệu bệnh.
Có nên cho chuột lang ăn rau muống, xà lách không?
Xà lách lá xanh đậm có thể cho lượng vừa phải. Các loại rau nhiều nước nên cho ít, để thật ráo và theo dõi phân. Ưu tiên các loại giàu vitamin C như ớt chuông, ngò, lá cải và luôn rửa sạch như rau cho người.
Trẻ nhỏ có nuôi chuột lang được không?
Trẻ có thể cùng chăm như cho rau, ngồi chơi cạnh chuồng, nhưng người lớn phải chịu trách nhiệm chính về chuồng trại, ăn uống và đưa đi khám. Trẻ nên ngồi dưới sàn khi ôm chuột lang để tránh làm rơi con vật, và rửa tay sau khi chơi.