Thỏ cảnh sống tốt nhất khi ở trong nhà, có một góc riêng đủ rộng để duỗi người và nhảy vài bước, có khay vệ sinh đặt đúng chỗ, và được thả ra chạy mỗi ngày trong một khu đã rào sạch dây điện. Chiếc lồng nhỏ bán kèm khi mua thỏ chỉ đủ làm chỗ ngủ, không đủ làm nhà. Phần lớn rắc rối của người mới nuôi, từ thỏ tè bậy, cắn sạc điện thoại đến thỏ ủ rũ, đều bắt đầu từ chỗ ở sai.
Bài này dành cho người lần đầu đưa thỏ về căn hộ, nhà phố hay phòng trọ. Thức ăn có bài riêng; ở đây chỉ bàn chỗ ở, cách tập thỏ đi vệ sinh vào khay, cách làm nhà an toàn trước răng thỏ, và những thói quen hằng ngày giúp thỏ quen người. Thỏ cảnh có thể sống tám đến mười năm hoặc hơn nếu được chăm đúng, nên các quyết định ở tuần đầu ảnh hưởng tới cả chục năm sau.
Thỏ cảnh cần gì trước khi về nhà
Thỏ là con mồi trong tự nhiên. Điều đó giải thích gần như mọi hành vi của nó: giật mình vì tiếng động lạ, thích có chỗ chui vào trốn, không thích bị nhấc bổng khỏi mặt đất, và hoạt động nhiều nhất vào sáng sớm với chiều tối. Một chỗ ở tốt phải cho thỏ cảm giác an toàn trước, đẹp mắt sau. Bạn nên chuẩn bị xong mọi thứ trước ngày đón thỏ, vì những ngày đầu thỏ cần yên tĩnh, không nên vừa đón về vừa khoan đục, kê dọn.
Danh sách tối thiểu gồm: một khu ở cố định có sàn phẳng không phải lưới, một hộp hoặc nhà gỗ nhỏ để trốn, một khay vệ sinh, giá hoặc hộp đựng cỏ khô, bát nước nặng khó lật hoặc bình nước treo, vài món để gặm như khối gỗ chưa sơn hay rổ mây. Thêm một tấm thảm chống trượt nếu nhà bạn lát gạch men bóng, vì thỏ trượt chân trên gạch trơn dễ bị căng cơ và sợ không dám chạy.
Cũng nên hỏi người bán vài điều trước khi mang thỏ về: thỏ bao nhiêu tuần tuổi, đã quen ăn cỏ khô chưa, đang ăn loại thức ăn gì, đực hay cái và đã được thú y khám chưa. Thỏ con tách mẹ quá sớm thường yếu đường tiêu hoá. Giữ nguyên thức ăn cũ trong một hai tuần đầu rồi mới đổi dần sẽ giảm nguy cơ tiêu chảy do đổi môi trường cùng lúc với đổi khẩu phần.
Chọn kiểu chỗ ở: lồng, quây hay phòng riêng
Có ba kiểu chỗ ở phổ biến cho thỏ trong nhà. Không kiểu nào hoàn hảo; chọn theo diện tích nhà và thời gian bạn có mặt.
| Kiểu chỗ ở | Hợp với | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Lồng lớn có cửa mở, sàn phẳng | Căn hộ nhỏ, chủ đi làm cả ngày | Lồng chỉ là nơi ngủ và ăn; thỏ vẫn cần ra ngoài chạy vài giờ mỗi ngày |
| Quây bằng tấm ghép (quây chó con, tấm gỗ, lưới khung) | Phòng khách, góc phòng ngủ | Rộng hơn lồng nhiều; chú ý chiều cao đủ để thỏ không nhảy qua |
| Phòng riêng hoặc thả tự do có rào khu vực | Nhà rộng, chủ ở nhà nhiều | Phải rà dây điện, chân bàn gỗ, cây trồng trong chậu trước |
| Lồng sàn lưới kiểu nuôi thịt | Không nên dùng cho thỏ cảnh | Sàn lưới làm đau gan bàn chân, dễ loét gót |
Một nguyên tắc dễ nhớ: khu ở cố định phải đủ dài để thỏ nhảy được ba bốn bước liên tiếp, đủ cao để thỏ đứng thẳng trên hai chân sau mà tai không chạm nóc, và đủ rộng để đặt khay vệ sinh, chỗ ăn, chỗ trốn mà vẫn còn khoảng trống ở giữa. Nếu khu ở nhỏ hơn thế, thời gian thả ra ngoài phải dài hơn để bù lại.
Vị trí đặt chuồng quan trọng không kém kích thước. Tránh nắng chiếu thẳng buổi chiều, tránh ngay dưới cục lạnh máy điều hoà hay cạnh cửa gió, tránh sát loa ti vi. Một góc phòng khách nơi cả nhà qua lại thường là lựa chọn tốt hơn nhà kho hay ban công, vì thỏ quen người nhanh hơn khi được nhìn thấy sinh hoạt của gia đình mỗi ngày.
Tập thỏ đi vệ sinh vào khay
Thỏ có thói quen đi vệ sinh ở một vài góc cố định, nên tập vào khay dễ hơn nhiều người nghĩ. Thỏ đã triệt sản thường học nhanh hơn vì bớt nhu cầu đánh dấu lãnh thổ bằng phân và nước tiểu.
- Quan sát hai ba ngày đầu xem thỏ hay tè ở góc nào trong khu ở, rồi đặt khay đúng góc đó thay vì bắt thỏ theo chỗ bạn muốn.
- Chọn khay rộng, thành thấp ở một phía để thỏ bước vào dễ; lót dưới đáy một lớp giấy nén hoặc viên gỗ nén dành cho thú nhỏ. Không dùng cát vệ sinh vón cục của mèo vì thỏ có thể gặm và nuốt phải.
- Đặt một nắm cỏ khô ngay trên khay hoặc treo giá cỏ sát mép khay. Thỏ có thói quen vừa ăn vừa đi vệ sinh, nên cỏ đặt cạnh khay là cách hiệu quả nhất để giữ thỏ ngồi ở đó.
- Nhặt vài viên phân rơi ngoài cho vào khay, và lau sạch chỗ tè bậy bằng giấm pha loãng để xoá mùi. Mùi còn lại là lời mời thỏ quay lại chỗ cũ.
- Khi thả thỏ ra khu chạy lớn hơn, đặt thêm một khay phụ ở góc thỏ hay dừng lại. Mở rộng không gian từ từ, mỗi lần một ít, thay vì thả ra cả căn nhà ngay từ tuần đầu.
- Không quát, không dí mũi thỏ vào chỗ bẩn. Thỏ không hiểu hình phạt, nó chỉ học được rằng bàn tay người là thứ đáng sợ.
Phân rơi lác đác vài viên quanh chuồng là bình thường, đặc biệt khi thỏ mới chuyển chỗ hoặc thấy mùi lạ. Đáng lo hơn là khi thỏ đang đi khay tốt bỗng tè khắp nơi: đó có thể là dấu hiệu khó chịu đường tiểu hoặc căng thẳng, nên ghi lại và hỏi bác sĩ thú y nếu kéo dài.
Làm nhà an toàn trước răng thỏ
Dây điện là mối nguy số một. Răng cửa của thỏ mọc liên tục và gặm là bản năng, không phải tật xấu. Dây sạc, dây quạt, dây đèn nằm sát sàn trông giống rễ cây với thỏ. Bọc dây bằng ống nhựa xoắn hoặc ống luồn dây cứng, đi dây lên cao, hoặc chắn cả khu ổ cắm bằng tấm quây. Rút sạc điện thoại khi không dùng.
Đồ gỗ và mép thảm. Chân ghế gỗ, khung cửa, góc tủ, mép thảm là những thứ thỏ hay thử răng. Che bằng tấm nhựa trong hoặc để thỏ ở khu đã rào khi bạn không trông. Cung cấp đồ gặm thay thế ngay tại chỗ thỏ hay gặm thường hiệu quả hơn là chỉ ngăn.
Cây trồng trong nhà. Nhiều cây cảnh phổ biến có nhựa hoặc lá gây độc cho thú ăn cỏ, ví dụ trầu bà, vạn niên thanh, lô hội, lan ý. Cách an toàn nhất là đưa toàn bộ chậu cây lên cao hoặc ra khỏi khu thỏ chạy, vì bạn khó nhớ hết loài nào an toàn.
Khe hẹp và gầm đồ. Thỏ thích chui vào gầm giường, gầm tủ lạnh, sau máy giặt. Những chỗ đó vừa có dây điện vừa khó lôi thỏ ra. Chặn kín các gầm thấp trong khu thả bằng thanh gỗ hoặc tấm chắn.
Ban công và cửa ra vào. Thỏ nhảy cao hơn người mới nuôi tưởng. Không thả thỏ ở ban công không có lưới chắn kín, và nhắc mọi người trong nhà đóng cửa chính khi thỏ đang ở ngoài chuồng.
Lịch sinh hoạt hằng ngày của thỏ trong nhà
Thỏ thích nếp quen. Cho ăn, thả ra chạy, dọn khay vào khung giờ gần giống nhau mỗi ngày giúp thỏ bớt căng thẳng và giúp bạn nhận ra sớm khi có gì khác thường. Buổi sáng trước khi đi làm là lúc thêm cỏ khô tươi, thay nước, nhìn qua khay phân. Buổi tối là lúc thả thỏ ra khu chạy, vì đó cũng là giờ thỏ năng động nhất.
Thời gian ở ngoài chuồng nên tính bằng giờ chứ không phải vài phút. Thỏ cần chạy, nhảy, đứng hai chân dò xét xung quanh và có lúc nhảy bật người xoay giữa không trung khi vui. Nếu khu ở cố định đã đủ rộng thì thời gian thả có thể ngắn hơn, nhưng không nên để thỏ ở trong lồng chật suốt ngày đêm.
Dọn khay vệ sinh mỗi ngày hoặc cách ngày tuỳ số thỏ, thay toàn bộ lớp lót khoảng hai ba lần mỗi tuần. Nước tiểu thỏ có mùi khai nồng nếu để lâu, nhất là trong phòng kín ở thời tiết nồm. Một khay sạch còn có lợi cho sức khoẻ, vì khay bẩn ẩm ướt là nơi ruồi đẻ trứng vào mùa nóng.
Mỗi ngày dành vài phút ngồi xuống sàn ngang tầm thỏ, để thỏ tự đến ngửi tay. Đừng đuổi theo bắt. Khi thỏ chủ động đến gần, bạn có thể vuốt nhẹ trên đầu và sau gáy, chỗ thỏ thường thích được chạm. Phần lớn thỏ không thích bị bế; được tin cậy ở dưới sàn quan trọng hơn được ôm.
Theo dõi sức khoẻ ngay tại khu ở
Chuồng và khay vệ sinh là nơi bạn đọc được sức khoẻ của thỏ mỗi ngày mà không cần dụng cụ gì. Những thay đổi sau đây đáng để ý:
- Phân ít đi, nhỏ lại, hoặc không có phân trong nửa ngày: thỏ có thể đang bị chậm tiêu hoá, đây là tình huống cần đưa đi thú y sớm chứ không chờ qua đêm.
- Thỏ bỏ cỏ khô, ngồi gù một chỗ, không ra đón khi bạn mang thức ăn tới.
- Nước dãi ướt cằm, rơi thức ăn khi nhai: có thể liên quan đến răng.
- Phân dính bết quanh mông, nhất là vào mùa nóng, vì ruồi có thể đẻ trứng vào chỗ bẩn.
- Đầu nghiêng một bên, đi loạng choạng, hắt hơi kèm chảy mũi.
- Gót chân sau trụi lông hoặc đỏ: có thể do sàn quá cứng, quá ướt hoặc thỏ thừa cân.
Thỏ giỏi che giấu khi đau, nên khi dấu hiệu đã lộ ra thì thường bệnh đã đi được một đoạn. Bài này không thay cho việc khám: khi thấy những dấu hiệu trên, bạn nên tìm bác sĩ thú y có nhận khám động vật ngoại lai và thú nhỏ, vì không phải phòng khám chó mèo nào cũng quen với thỏ. Ghi sẵn tên và địa chỉ một nơi như vậy ngay từ tuần đầu sẽ giúp bạn không lúng túng khi cần gấp.
Những sai lầm hay gặp ở người mới nuôi
Sai lầm phổ biến nhất là nuôi thỏ trong lồng nhỏ, sàn lưới, đặt ở ban công nắng chiều. Thỏ trong hoàn cảnh đó thường gầy, đau chân và rất nhút nhát, khiến người nuôi nghĩ thỏ là con vật nhàm chán. Thực ra thỏ được ở chỗ rộng, quen người có thể tò mò, nghịch ngợm và biết chạy đến chân chủ đòi ăn.
Sai lầm thứ hai là bế thỏ nhiều và nhấc bằng tai hoặc gáy. Thỏ có bộ xương nhẹ, chân sau rất khoẻ; khi giãy mạnh lúc bị nhấc bổng, nó có thể tự làm tổn thương cột sống. Khi bắt buộc phải bế, một tay đỡ ngực, một tay đỡ trọn mông và chân sau, giữ thỏ sát người, càng gần mặt sàn càng tốt.
Sai lầm thứ ba là mua một con thỏ cho con nhỏ rồi để con tự chăm. Trẻ em có thể cho thỏ ăn, nhặt rau, ngồi chơi cạnh thỏ, nhưng việc dọn khay, theo dõi phân và đưa đi khám phải là việc của người lớn. Thỏ sống lâu hơn nhiều so với hứng thú ban đầu của một đứa trẻ, và người lớn là người chịu trách nhiệm tới cuối.
Cuối cùng, nếu một ngày không thể nuôi tiếp, đừng thả thỏ ra công viên hay bãi cỏ. Thỏ cảnh không biết tự kiếm ăn và tránh chó mèo, chim săn mồi. Hãy tìm người nhận nuôi có kinh nghiệm hoặc nhóm cứu hộ thú nhỏ, và kể rõ thói quen, thức ăn, tình trạng sức khoẻ của thỏ cho người nhận.
Câu hỏi thường gặp
Thỏ cảnh có nuôi trong phòng ngủ được không?
Được, miễn là phòng thông thoáng, khay vệ sinh được dọn thường xuyên và dây điện đã được che. Lưu ý thỏ hoạt động mạnh vào sáng sớm và tối muộn, có thể gặm chuồng hoặc đá khay gây tiếng động, nên người ngủ nông có thể thấy phiền lúc đầu.
Có nên để thỏ chạy tự do cả ngày trong nhà không?
Chỉ nên khi cả khu vực đã được rà dây điện, cây độc, gầm đồ và mọi người trong nhà đều quen việc đóng cửa. Với người mới nuôi, một khu ở cố định rộng kèm thời gian thả có người trông vẫn an toàn hơn, sau đó mở rộng dần khi thỏ đã đi khay ổn.
Thỏ bao lâu thì tập được đi vệ sinh vào khay?
Nhiều thỏ quen khay trong vài ngày đến vài tuần nếu khay đặt đúng góc thỏ chọn và có cỏ khô bên cạnh. Thỏ con, thỏ chưa triệt sản hoặc thỏ vừa chuyển nhà thường cần lâu hơn. Kiên nhẫn và giữ khay sạch quan trọng hơn mọi mẹo.
Dùng mùn cưa hay dăm bào thông làm lót khay có được không?
Không nên dùng dăm gỗ có mùi hắc như thông, tuyết tùng vì tinh dầu trong gỗ có thể kích ứng đường thở. Lót bằng giấy nén, viên gỗ nén dành cho thú nhỏ hoặc giấy báo cũ cắt nhỏ an toàn hơn, miễn là khô và được thay đều.
Thỏ nuôi trong căn hộ máy lạnh có bị lạnh không?
Thỏ chịu lạnh vừa phải tốt hơn chịu nóng, nên phòng máy lạnh để ở mức dễ chịu với người thường ổn. Điều cần tránh là đặt chuồng ngay dưới luồng gió thổi thẳng. Nên đặt sẵn một hộp trốn lót cỏ khô để thỏ tự chui vào khi muốn ấm hơn.
Khi nào cần đưa thỏ đi khám ngay?
Khi thỏ không ăn cỏ, không có phân trong khoảng nửa ngày, ngồi gù đau, khó thở, đầu nghiêng hoặc bị thương chảy máu. Những tình huống này không nên tự xử lý ở nhà; hãy đưa đến bác sĩ thú y có nhận khám thỏ càng sớm càng tốt.