ThuQuy.comThú Quý
Chim cảnh

Chim mới mua về sợ người, nhảy loạn: cách cho chim quen lồng, quen chủ trong vài tuần

Chim mới về hay đâm lồng, bỏ ăn, hoảng khi thấy người: cách sắp xếp mấy ngày đầu, làm quen từng bước, dấu hiệu chim đang bớt sợ và những việc làm chim sợ thêm.

Quiet corner of a Quang Ngai living room, a bird cage half covered with a dark cloth, a person seated at a distance on a low stool, back to camera, dim warm evening light

Chim mới mua về sợ người, nhảy loạn, đâm vào nan là phản ứng tự nhiên của một con vật nhỏ vừa bị đưa vào nơi lạ; cách giúp chim bình tĩnh là giảm kích thích trong vài ngày đầu, giữ mọi thứ cố định, rồi làm quen từng bước nhỏ theo tốc độ của chính con chim. Cố ép chim dạn nhanh thường phản tác dụng: chim càng hoảng, càng bỏ ăn, có con chấn thương đầu hoặc gãy lông đuôi.

Bài này dành cho chim cảnh nhỏ như chào mào, hoàng yến, sẻ Java và các loài chim hót nuôi sinh sản. Bạn sẽ có một lộ trình theo ngày, các tín hiệu cho biết chim đang tiến bộ, và những thói quen của người nuôi vô tình làm chim sợ thêm.

Vì sao chim mới về hoảng, và chim nuôi sinh sản khác chim bắt ngoài trời ra sao

Với một con chim, mọi thứ trong ngày đầu đều là mối đe doạ tiềm tàng: chuyến xe xóc, mùi lạ, ánh sáng khác, tiếng người, tiếng tivi, và đặc biệt là một sinh vật to lớn nhìn chằm chằm từ trên xuống. Chim là con mồi trong tự nhiên; bản năng của chúng là bỏ chạy trước, tìm hiểu sau. Trong lồng không chạy đi đâu được, chim bay va vào nan, đó là cái mà người nuôi gọi là đâm lồng.

Chim nuôi sinh sản, nở ra và lớn lên quanh con người, thường vượt qua giai đoạn này trong vài ngày tới một hai tuần. Chim bị bẫy ngoài tự nhiên thì khó hơn nhiều: chúng chưa từng thấy người ở gần, chưa quen thức ăn trong cóng, có con kiệt sức vì hoảng và vì đói trong những ngày bị nhốt trước khi đến tay bạn. Đây là một trong những lý do danh mục này luôn khuyên chọn chim nuôi sinh sản.

Biết được điều đó giúp bạn kiên nhẫn hơn. Chim không ghét bạn, không bị "hư"; nó chỉ chưa có đủ bằng chứng rằng bạn vô hại. Việc của bạn trong vài tuần đầu là tạo ra thật nhiều lần gặp gỡ ngắn, nhẹ nhàng, không có gì đáng sợ xảy ra.

Ba ngày đầu: giảm kích thích tối đa

Mục tiêu của mấy ngày đầu không phải làm quen mà là cho chim ăn uống lại và ngừng hoảng. Lộ trình gợi ý:

  1. Trước khi chim về, chuẩn bị sẵn lồng đã rửa, cóng ăn có đúng loại cám hoặc hạt chim đang quen, cóng nước đầy, cầu đậu không quá cao.
  2. Đặt lồng ở một phòng yên tĩnh, tốt nhất tách xa các chim đã có trong nhà để cách ly, ở độ cao ngang hoặc cao hơn tầm mắt người đứng.
  3. Trùm áo lồng che ba mặt hoặc một nửa lồng, để lại một mặt nhìn ra phía ít người qua lại; chim có chỗ "trốn" sẽ bớt hoảng.
  4. Chuyển chim từ lồng mang về sang lồng mới bằng cách áp hai cửa lồng vào nhau, để chim tự bước sang; tránh bắt bằng tay nếu không thật cần.
  5. Trong ngày đầu, chỉ đến gần để thay nước, châm thức ăn, động tác chậm, nói nhỏ; không đứng nhìn chằm chằm.
  6. Rải thêm một chút thức ăn trên đáy lồng gần cầu thấp; chim hoảng đôi khi không dám xuống cóng nhưng dám mổ ở đáy.
  7. Tối tắt đèn sớm, trùm kín áo lồng; giữ phòng yên, không bật tắt đèn đột ngột ban đêm.

Đến cuối ngày thứ hai hoặc thứ ba, chim nuôi sinh sản khoẻ mạnh thường đã ăn uống, đi phân bình thường. Nếu chim chưa ăn gì sau một ngày, hoặc ăn rất ít và xù lông, hãy xem phần dấu hiệu cần lo ở cuối bài.

Cách ly chim mới: vì sao nên làm dù chim trông rất khoẻ

Chim mới mua về có thể mang mầm bệnh hoặc ký sinh mà chưa biểu hiện ra ngoài. Ở nơi bán, chim thường được nhốt gần nhiều con khác từ nhiều nguồn, và căng thẳng của chuyến đi càng làm sức đề kháng giảm. Nếu bạn đã có chim trong nhà, đặt ngay chim mới cạnh chim cũ là đặt cả đàn vào rủi ro.

Cách ly đơn giản là để chim mới ở một phòng khác, xa chỗ treo chim cũ, trong vài tuần. Người nuôi có kinh nghiệm thường giữ khoảng một tháng; với người mới, càng lâu trong mức hợp lý càng an toàn. Trong thời gian này, bạn chăm chim cũ trước, chim mới sau, rửa tay giữa hai lần, dùng cóng, khăn, bình nước riêng cho từng bên.

Thời gian cách ly trùng với giai đoạn làm quen, nên hai việc hỗ trợ nhau: một căn phòng yên tĩnh, ít người qua lại vừa giảm lây bệnh vừa giúp chim bớt sợ. Bạn tranh thủ quan sát kỹ: chim ăn bao nhiêu, phân thế nào, lông có bị bết hay có con gì bò trên nan ban đêm không. Ghi lại vài dòng mỗi ngày giúp bạn có thông tin cụ thể nếu sau này phải hỏi bác sĩ thú y.

Hết thời gian cách ly mà chim khoẻ, ăn đều, lông mượt, bạn mới đưa chim về chỗ treo chung hoặc đặt cạnh chim cũ. Khi đó, chim mới cũng đã quen giọng và bóng dáng của bạn, nên việc đổi chỗ ít gây sốc hơn.

Tuần thứ nhất và thứ hai: làm quen từng bước nhỏ

Khi chim đã ăn uống ổn định, bạn bắt đầu tăng dần sự có mặt của mình. Cách hiệu quả là ngồi xuống cách lồng một khoảng, thấp hơn lồng, làm việc riêng như đọc sách, gấp quần áo, không nhìn thẳng vào chim. Chim quan sát bạn từ xa và dần nhận ra cái bóng to lớn kia không làm gì nó cả. Mỗi ngày bạn ngồi gần thêm một chút.

Giọng nói là công cụ quan trọng. Nói chuyện nhỏ nhẹ, đều đều mỗi khi đến gần lồng, có thể huýt một tiếng sáo nhẹ quen thuộc trước khi thay nước, cho ăn. Chim học rất nhanh rằng âm thanh ấy báo trước một điều dễ chịu.

Với chim ăn tạp như chào mào, mồi tươi là phần thưởng mạnh nhất. Bạn bỏ một con sâu quy vào cóng khi đang ở gần lồng, rồi lùi lại. Vài ngày sau, bỏ khi tay vẫn còn ở gần cửa lồng. Một thời gian sau nữa, nhiều con chim sẽ dám tới mổ mồi từ một cái que dài hoặc từ đầu ngón tay đặt sát nan. Với chim ăn hạt như hoàng yến, sẻ Java, rau xanh tươi hoặc một nhánh hạt kê bông đóng vai trò tương tự.

Quy tắc vàng của giai đoạn này: luôn dừng lại trước khi chim hoảng. Nếu chim bắt đầu dựng lông, nhìn quanh tìm lối thoát, nhảy loạn, bạn lùi một bước và giữ mức đó vài ngày. Tiến chậm mà đều nhanh hơn tiến vội rồi phải bắt đầu lại.

Tín hiệu cho biết chim đang bớt sợ

Chim không nói, nhưng cơ thể và hành vi của chim báo khá rõ trạng thái bên trong. Theo dõi những thay đổi này giúp bạn biết khi nào tiến thêm một bước.

Còn sợĐang quen dầnĐã thoải mái
Đâm lồng, bay loạn khi có ngườiNé sang đầu lồng xa nhưng không đâmĐứng yên quan sát khi bạn đến gần
Lông ép sát, thân thon, mắt mở toLông bình thường, thỉnh thoảng giật mìnhRỉa lông, xù nhẹ rồi rũ lông trước mặt bạn
Không ăn khi có người trong phòngĂn khi bạn ngồi xaXuống ăn ngay khi bạn vừa châm thức ăn
Im lặng hoàn toànKêu ngắn, kêu gọiHót, kêu đủ kiểu, tắm khi có người
Ngủ chập chờn, giật mình ban đêmNgủ được khi có áo lồngNgủ yên, đứng một chân, giấu đầu vào lưng

Rỉa lông và tắm trước mặt người là dấu hiệu rất tốt, vì chim chỉ làm những việc khiến mình mất cảnh giác khi cảm thấy an toàn. Khi thấy chim bắt đầu tắm lúc bạn ở trong phòng, bạn có thể chuyển lồng ra chỗ treo ban ngày lâu dài.

Những việc khiến chim sợ thêm

Đưa tay vào lồng bắt chim. Mỗi lần bị bắt là một lần chim trải qua đúng điều nó sợ nhất. Trừ khi cần thiết như đưa đi khám, bạn để chim tự di chuyển.

Đem chim ra chỗ đông người quá sớm. Quán cà phê, chỗ tụ tập, đường phố ồn chỉ phù hợp với chim đã quen hẳn chủ và nhà. Chim mới về bị đem ra đó thường hoảng, bỏ ăn nhiều ngày.

Đổi chỗ treo liên tục. Mỗi chỗ treo mới là một môi trường lạ. Trong tháng đầu, bạn giữ lồng cố định ở một hoặc hai vị trí.

Đến gần từ phía trên, động tác nhanh. Thứ lao xuống từ trên cao là hình ảnh của chim săn mồi. Bạn tiếp cận ngang tầm hoặc thấp hơn lồng, động tác chậm.

Để trẻ nhỏ gõ lồng, chó mèo ngồi canh. Trẻ con cần được dặn trước và có người lớn bên cạnh; chó mèo không được ở trong phòng đặt chim mới.

Đổi thức ăn cùng lúc đổi nhà. Giữ đúng loại thức ăn chim đã quen trong ít nhất một hai tuần đầu.

Dấu hiệu cần lo và khi nào hỏi bác sĩ thú y

Sợ hãi đơn thuần thường giảm dần theo ngày. Có những dấu hiệu cho thấy vấn đề không chỉ là sợ: chim không ăn gì sau hơn một ngày, xù lông và nhắm mắt lâu giữa ban ngày, phân lỏng toàn nước hoặc có màu bất thường, thở nhấp đuôi, há mỏ khi không nóng, chảy nước mũi, mắt sưng. Chim mới về đặc biệt dễ mang bệnh từ nơi bán, nhất là chim bị nhốt đông.

Gặp những dấu hiệu này, bạn giữ chim ở chỗ ấm, yên, có nước và thức ăn sát cầu, ghi lại những gì quan sát được kèm ảnh phân, rồi liên hệ bác sĩ thú y nhận chim cảnh hoặc động vật ngoại lai. Không tự cho uống thuốc theo lời mách, vì chim nhỏ rất nhạy với sai liều.

Một tình huống khác là chim đâm lồng tới chảy máu đầu, gãy lông đuôi hay lông cánh. Bạn trùm kín áo lồng để chim bình tĩnh, chuyển chim sang lồng nhỏ có lót mềm nếu cần, và đi khám nếu vết thương chảy máu không ngừng hoặc chim không đứng vững. Lần sau, giảm kích thích ngay từ đầu để tránh lặp lại.

Câu hỏi thường gặp

Chim mới về bao lâu thì hết sợ người?

Chim nuôi sinh sản khoẻ mạnh thường ăn uống bình thường sau vài ngày và bớt hoảng rõ rệt sau một hai tuần. Để chim thật sự thoải mái khi có người ở gần có thể mất vài tuần đến vài tháng, tuỳ loài, tuổi và cách làm quen. Chim bắt ngoài tự nhiên thường lâu hơn nhiều, có con không bao giờ dạn.

Có nên trùm kín lồng cả ngày cho chim mới về đỡ sợ không?

Trùm kín cả ngày giúp chim yên nhưng chim không thấy được gì để làm quen và thiếu ánh sáng. Cách cân bằng là che ba mặt hoặc một nửa lồng ban ngày, để một mặt nhìn ra phía yên tĩnh, rồi mở dần áo lồng khi chim bớt hoảng.

Chim mới về không chịu ăn cám thì phải làm sao?

Trước hết hỏi người bán chim đang ăn gì và cho đúng loại đó. Rải thêm thức ăn ở đáy lồng, bỏ chút trái cây hoặc mồi tươi tuỳ loài để kích thích. Nếu chim không ăn gì sau hơn một ngày hoặc yếu đi, hãy liên hệ bác sĩ thú y, đừng chờ.

Có nên cắt cánh chim mới về cho bớt đâm lồng không?

Với chim hót nhỏ và chim ăn hạt, cắt cánh không phải cách giải quyết việc đâm lồng; vấn đề nằm ở sự sợ hãi, và chim cần bay để vận động. Giảm kích thích, che lồng, làm quen chậm mới là cách đúng.

Có nên đặt chim mới cạnh chim cũ để nó học theo cho nhanh dạn?

Không nên trong vài tuần đầu. Chim mới cần được cách ly ở phòng khác để bạn theo dõi sức khoẻ, tránh lây bệnh sang chim cũ. Sau thời gian cách ly, nếu chim mới khoẻ, việc đặt hai lồng gần nhau có thể giúp chim mới bình tĩnh hơn.

Trẻ con trong nhà nên làm gì để giúp chim mới quen?

Trẻ có thể giúp bằng cách giữ yên lặng gần lồng, ngồi xem từ xa, nói nhỏ và cùng người lớn châm thức ăn, thay nước. Người lớn nên dặn trẻ không gõ lồng, không thò tay vào lồng và rửa tay sau khi chạm vào đồ của chim.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138