ThuQuy.comThú Quý
Cá cảnh nước ngọt và bể thuỷ sinh

Thay nước bể cá cảnh: bao lâu một lần, thay bao nhiêu và khử clo nước máy thế nào

Nhịp thay nước tham khảo cho từng kiểu bể, cách khử clo nước máy, dùng nước giếng hay nước mưa có được không, các bước hút đáy và những lỗi làm cá sốc.

Low angle view of a siphon hose draining aquarium water into a plastic bucket on a tiled floor, feet in sandals, potted plants waiting to be watered, Nghe An home, morning light

Phần lớn bể cá cảnh gia đình được thay khoảng một phần tư đến một phần ba nước mỗi tuần, bằng nước đã khử clo và có nhiệt độ gần bằng nước bể. Đó là nhịp tham khảo, không phải luật: bể đông cá, cá thải nhiều như cá vàng, cá dĩa cần thay nhiều hơn; bể thưa cá nhiều cây có thể giãn ra. Nguyên tắc cốt lõi là thay đều và vừa phải, không để lâu rồi thay ồ ạt.

Nhiều người nghĩ bể đã có lọc thì không cần thay nước. Lọc xử lý amoniac và nitrit, nhưng sản phẩm cuối là nitrat và nhiều chất hoà tan khác vẫn tích lại. Bài viết giải thích vì sao phải thay, nên dùng nước gì, khử clo ra sao, từng bước thay và hút đáy, cùng các lỗi thường gặp khiến cá sốc sau mỗi lần thay nước.

Vì sao bể có lọc vẫn phải thay nước

Lọc sinh học biến amoniac thành nitrit rồi thành nitrat, nhưng không làm nitrat biến mất. Nitrat ít độc hơn nhiều nhưng khi tích cao lâu ngày làm cá kém màu, chậm lớn, dễ bệnh và kích tảo mọc mạnh. Cây thuỷ sinh hút được một phần, còn lại phải lấy ra bằng thay nước.

Ngoài nitrat, nước bể còn tích chất hữu cơ hoà tan làm nước ngả vàng, có mùi. Khoáng chất trong nước bị cá, cây, vi sinh dùng dần, khả năng giữ ổn định pH giảm theo thời gian. Bể lâu ngày không thay nước có thể có pH trôi xuống thấp mà người nuôi không biết, cá vẫn sống vì quen dần. Đến khi thay một lượng lớn nước mới, chênh lệch đột ngột làm cá sốc và chết. Người nuôi hay kể "vừa thay nước xong cá chết", nhưng gốc rễ là đã quá lâu không thay.

Một phép tính nhỏ giúp thấy rõ tác dụng của thay nước đều. Ví dụ giả định: bể của bạn mỗi tuần tích thêm mười đơn vị nitrat. Nếu tuần nào cũng thay một phần tư nước, nitrat sẽ ổn định quanh mức ba mươi ngay sau khi thay và bốn mươi ngay trước lần thay kế tiếp. Nếu mỗi tuần thay một nửa, mức đó hạ xuống còn khoảng mười và hai mươi. Còn nếu bỏ thay nước, con số cứ thế tăng lên không có điểm dừng.

Thay nước đều đặn giữ cho các chỉ số dao động trong biên độ nhỏ. Cá không phải thích nghi với những cú thay đổi lớn, vi sinh cũng ổn định hơn.

Nhịp thay nước tham khảo theo kiểu bể

Các con số dưới đây là mức tham khảo phổ biến. Cách chính xác nhất là đo nitrat giữa hai lần thay để điều chỉnh cho bể của bạn.

Kiểu bểLượng thay mỗi lầnTần suấtGhi chú
Bể cộng đồng cá nhỏ, mật độ vừaKhoảng 25–30%Mỗi tuầnNhịp phổ biến nhất
Bể cá vàngKhoảng 30–50%Mỗi tuầnCá thải nhiều, nước xấu nhanh
Bể cá dĩaLượng lớnNhiều lần mỗi tuầnCá nhạy với nước bẩn, ăn nhiều đạm
Bể thuỷ sinh nhiều cây, ít cáKhoảng 20–30%Mỗi tuần hoặc giãn hơnTuần đầu mới dựng thường thay nhiều hơn để hạn chế tảo
Bể betta nhỏ có lọcKhoảng 25–30%Mỗi tuầnChú ý nhiệt độ nước mới
Lọ nhỏ không lọcPhải thay dàyHai ba ngày một lầnNên nâng cấp lên bể có lọc

Khi bạn thấy nitrat tăng nhanh giữa hai lần thay, cách điều chỉnh là thay thường xuyên hơn hoặc giảm cá, giảm thức ăn, chứ không phải đợi rồi thay một lượng lớn bất ngờ.

Nước máy, nước giếng, nước mưa: dùng loại nào

Nước máy là nguồn tiện và ổn định nhất, nhưng phải khử clo. Nước máy được khử trùng bằng clo; ở một số nơi có thể dùng cloramin, là hợp chất bền hơn. Cả hai đều hại mang cá và vi sinh. Dung dịch khử clo bán ở cửa hàng cá cảnh xử lý được cả hai nếu ghi rõ trên bao bì.

Để nước qua đêm chỉ bay được clo, không bay được cloramin. Cách phơi nước, sục khí một hai ngày cho clo bay hơi là thói quen lâu đời và có tác dụng với clo. Nếu nơi bạn ở dùng cloramin, cách này không đủ. Khi không chắc, dùng dung dịch khử clo là an toàn nhất.

Nước giếng khoan cần kiểm tra trước. Nước giếng có thể có sắt, phèn, độ cứng cao, có nơi có amoniac hoặc kim loại. Nước giếng trông trong vẫn có thể không hợp với cá. Nên đo các chỉ số cơ bản, để lắng, lọc trước khi dùng, và hỏi người nuôi trong vùng.

Nước mưa mềm nhưng không ổn định. Nước mưa hứng từ mái tôn, máng xối có thể kèm bụi bẩn, rỉ sét, lá mục. Nước mưa gần như không có khoáng để giữ pH ổn định. Một số người dùng pha với nước máy cho cá ưa nước mềm, nhưng người mới không nên dùng nước mưa thuần.

Nước lọc tinh khiết dùng riêng thì thiếu khoáng. Nước qua máy lọc thẩm thấu ngược gần như không còn khoáng, cá và vi sinh không sống tốt nếu không bù khoáng. Loại nước này chủ yếu dành cho người nuôi chuyên sâu cần chỉnh nước chính xác.

Thay nước từng bước

Một lần thay nước gọn gàng cho bể vài chục lít mất khoảng hai mươi đến ba mươi phút. Chuẩn bị dụng cụ dùng riêng cho bể: xô, ống hút đáy, khăn, không dùng chung với đồ lau nhà có hoá chất.

  1. Rút điện sưởi, và lọc nếu mực nước sẽ tụt dưới mức hút của lọc. Rửa tay sạch, không dính xà phòng, kem dưỡng hay thuốc xịt muỗi.
  2. Lau rêu trên mặt kính trước, để cặn rơi xuống và được hút ra cùng lúc.
  3. Dùng ống hút đáy hút cặn trên mặt nền, quanh gốc cây, dưới hang, đến khi lấy đủ lượng nước định thay.
  4. Chuẩn bị nước mới: khử clo theo hướng dẫn, chỉnh nhiệt độ sao cho gần với nước bể, chênh lệch càng nhỏ càng tốt.
  5. Châm nước mới từ từ, đổ lên một cái đĩa hoặc bàn tay để không xới tung nền và bật gốc cây.
  6. Cắm điện lại cho lọc và sưởi, kiểm tra lọc chạy đều, nhiệt độ ổn định.
  7. Quan sát cá trong vài phút sau thay. Cá bơi bình thường là ổn; cá thở gấp, lờ đờ thì kiểm tra lại nhiệt độ và khâu khử clo.

Nếu cần vệ sinh lọc, nên đợi vài ngày sau lần thay nước, không làm cùng ngày. Thay nước và rửa lọc cùng lúc làm vi sinh và môi trường cùng bị xáo trộn.

Hút đáy: lấy cặn mà không phá nền

Ống hút đáy là một ống cứng to nối với ống mềm. Khi đã mồi cho nước chảy, nước bể tự chảy xuống xô đặt thấp hơn bể, kéo theo cặn bẩn. Ấn đầu ống cứng xuống nền sỏi vài phân rồi nhấc lên, sỏi nặng rơi lại còn cặn nhẹ bị hút đi. Làm lần lượt từng khu, không cần hút cả bể trong một lần.

Với bể thuỷ sinh nền phân, chỉ nên lướt nhẹ trên mặt nền, không ấn sâu vì sẽ hút mất phân nền và làm đục nước. Với nền cát mịn, giữ đầu ống cách mặt cát một chút để chỉ hút lớp cặn trên. Bể trần như bể cá dĩa thì dễ nhất, cặn nằm ngay trên đáy kính.

Đầu ống có thể hút luôn cá nhỏ, tép, ốc. Bể có cá con hay tép nên bọc đầu ống bằng lưới mịn hoặc theo dõi kỹ. Không mồi ống bằng miệng ở bể đang có vấn đề hay vừa dùng thuốc; dùng loại ống có bóp mồi hoặc nhúng cả ống vào bể cho đầy nước rồi bịt một đầu mang ra ngoài.

Những lỗi khiến cá sốc sau khi thay nước

Cá yếu hoặc chết sau mỗi lần thay nước là dấu hiệu cách thay có vấn đề, không phải vì thay nước có hại.

  • Thay quá nhiều trong một lần sau thời gian dài không thay: chênh lệch pH, khoáng, nhiệt độ lớn. Nếu bể đã lâu không thay, chia ra nhiều lần nhỏ cách nhau vài ngày.
  • Thay toàn bộ nước và rửa sạch bể: mất vi sinh trên bề mặt, môi trường thay đổi hoàn toàn. Gần như không bao giờ cần làm vậy trừ khi bể bị nhiễm hoá chất.
  • Quên khử clo hoặc đong thiếu dung dịch: cá thở gấp, mang đỏ ngay sau khi thay.
  • Nước mới lạnh hơn nhiều: nhất là mùa đông miền Bắc khi nước máy rất lạnh.
  • Xô, ống dính xà phòng, nước rửa chén: chỉ một lượng nhỏ đã hại mang cá.
  • Đổ nước mạnh khuấy tung nền: cặn và chất độc tích dưới nền bị khuấy lên cùng lúc.

Nước thải từ bể giàu chất hữu cơ, dùng tưới cây trong vườn, chậu cảnh rất tốt. Đừng đổ nước bể, cặn đáy kèm ốc, cây thừa ra ao hồ, mương rạch, vì đó là cách mầm bệnh và loài ngoại lai thoát ra ngoài.

Thay nước theo mùa ở từng miền

Ở miền Bắc và vùng cao, mùa đông nước máy có thể lạnh hơn nước bể sưởi nhiều độ. Đổ thẳng một lượng lớn nước lạnh vào bể cá nhiệt đới là nguyên nhân hay gặp của cá sốc, nổi đốm trắng vài ngày sau đó. Cách đơn giản là trữ nước trong can đặt trong nhà từ hôm trước, hoặc pha thêm nước ấm đun sôi để nguội tới khi nhiệt kế báo gần bằng nước bể. Mùa này cũng nên thay lượng nhỏ hơn mà đều hơn.

Ở miền Nam và miền Trung mùa nắng, nước để ngoài trời trong can nhựa có thể nóng lên đáng kể, ngược lại với mùa đông miền Bắc. Đừng đặt can nước trữ ngoài nắng. Mùa mưa bão, nước máy có những đợt mùi clo đậm hơn bình thường hoặc hơi đục; khi ngửi thấy mùi clo nặng, cân nhắc tăng thời gian trữ và dùng đủ lượng dung dịch khử clo.

Với bể đặt ngoài hiên, ban công, mưa lớn tạt vào làm nước bể thay đổi đột ngột cả về nhiệt độ lẫn thành phần. Che chắn bể khi có mưa và kiểm tra mực nước, nhiệt độ sau mỗi trận mưa lớn.

Câu hỏi thường gặp

Có cần bắt cá ra khi thay nước không?

Không cần, và không nên. Bắt cá ra vào làm cá căng thẳng, dễ trầy xước. Thay một phần nước trong khi cá vẫn ở trong bể là cách nhẹ nhàng nhất. Chỉ khi phải dọn bể vì sự cố lớn mới cần chuyển cá sang thùng chứa nước bể cũ.

Dung dịch khử clo dùng quá liều có sao không?

Phần lớn dung dịch khử clo có biên an toàn khá rộng, dư một chút thường không gây hại rõ. Nhưng không nên đổ tuỳ tiện gấp nhiều lần, nhất là bể nhỏ. Đong theo thể tích nước mới thay, không phải theo thể tích cả bể, trừ khi hướng dẫn ghi khác.

Bể thả nhiều cây thì có cần thay nước không?

Vẫn cần, chỉ là có thể giãn nhịp hơn. Cây hút một phần nitrat và chất dinh dưỡng, nhưng không hút hết các chất hoà tan khác, và lá mục cũng làm bẩn nước. Bể thuỷ sinh còn cần thay nước đều để hạn chế tảo trong những tuần đầu.

Thay nước xong nước bị đục trắng là sao?

Đục trắng nhẹ sau thay nước thường do cặn mịn bị khuấy lên hoặc vi khuẩn lơ lửng nở rộ khi có chất hữu cơ mới. Thường tự trong lại trong một hai ngày nếu lọc chạy tốt. Không nên thay thêm nước ồ ạt hay dùng chất làm trong khi chưa rõ nguyên nhân.

Có nên dùng nước bình đóng chai để thay nước cho bể nhỏ không?

Không cần thiết và tốn kém. Nước đóng chai mỗi loại có thành phần khoáng khác nhau, đổi loại có thể gây chênh lệch. Nước máy đã khử clo vẫn là nguồn ổn định và kinh tế nhất cho phần lớn bể gia đình.

Đi làm cả ngày thì nên thay nước vào lúc nào?

Thời điểm nào cũng được miễn đều đặn. Nhiều người chọn sáng cuối tuần để có thời gian quan sát cá sau thay. Tránh thay ngay trước khi đi ngủ hoặc ra khỏi nhà, vì nếu có vấn đề bạn sẽ không phát hiện kịp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138