ThuQuy.comThú Quý
Pháp lý khi nuôi thú cưng đặc biệt

Rùa tai đỏ, cá lau kiếng trong bể nhà: luật về loài ngoại lai xâm hại với người nuôi

Rùa tai đỏ, cá lau kiếng, ốc bươu vàng là loài ngoại lai xâm hại. Người nuôi cảnh cần biết gì về luật, vì sao không thả, xử lý nước bể và cây thuỷ sinh ra sao.

Young woman carefully scooping a small red-eared slider from an indoor glass tank into a covered plastic box in a bright Da Nang apartment, seen from behind

Rùa tai đỏ, cá lau kiếng và ốc bươu vàng nằm trong nhóm loài ngoại lai xâm hại: pháp luật hạn chế việc nhập, nuôi phát triển và nghiêm cấm phát tán chúng ra môi trường, nên người nuôi cảnh tuyệt đối không được thả chúng ra ao hồ, sông suối, kể cả khi không muốn nuôi nữa. Con rùa nhỏ bằng đồng xu mua ở cổng trường hôm nay có thể to bằng bàn tay, sống vài chục năm, và nếu bị thả ra hồ, nó cạnh tranh với rùa bản địa vốn đã rất ít.

Bài này nói về phần pháp lý mà người nuôi cá cảnh, rùa cảnh nên biết: loài ngoại lai xâm hại là gì, trách nhiệm của người đang nuôi, những hành vi bị cấm, và các chi tiết hay bị bỏ qua như đổ nước bể, vứt cây thuỷ sinh, trứng ốc ra cống. Văn bản và danh mục cụ thể được cập nhật theo thời gian; khi cần chắc chắn với một loài, hãy hỏi chi cục chăn nuôi – thú y, cơ quan thuỷ sản hoặc cơ quan môi trường của tỉnh.

Loài ngoại lai xâm hại là gì, nói theo góc người nuôi cảnh

Loài ngoại lai là loài không có nguồn gốc tự nhiên ở một vùng, được con người đưa đến, cố ý hay vô tình. Phần lớn loài ngoại lai sống hiền hoà trong chuồng, trong bể, thậm chí trong ruộng vườn mà không gây chuyện gì. Một số ít, khi thoát ra ngoài tự nhiên, sinh sôi rất nhanh, lấn chỗ ở, tranh thức ăn hoặc ăn thịt loài bản địa, mang theo mầm bệnh. Những loài này được gọi là ngoại lai xâm hại.

Thế giới cá cảnh, rùa cảnh là một trong những cửa ngõ chính đưa loài ngoại lai vào tự nhiên. Không phải vì người nuôi cố tình phá hoại, mà vì những lần thả rất bình thường: bể cá vỡ, con rùa to quá không còn chỗ nuôi, cá dọn bể lớn quá ăn hết cây, ốc đẻ trứng kín thành bể. Mỗi lần thả như vậy, người làm thường nghĩ "một con thì có sao". Cộng hàng nghìn người lại, kết quả là hồ nội đô, kênh rạch nhiều nơi đầy rùa tai đỏ và cá lau kiếng.

Theo Luật Đa dạng sinh học năm 2008, Nhà nước ban hành danh mục loài ngoại lai xâm hại và loài ngoại lai có nguy cơ xâm hại, kèm những hạn chế về nhập khẩu, nuôi, phát triển và phát tán. Người nuôi cảnh không cần thuộc từng điều, nhưng cần nắm nguyên tắc: với loài trong danh mục, việc nuôi tiếp và nhân giống có thể bị hạn chế, còn thả ra môi trường thì bị cấm.

Những loài quen mặt trong giới nuôi cảnh cần lưu ý

Bảng dưới gom một số loài hay gặp ở cửa hàng hoặc trong nhà người nuôi. Đây không phải danh mục pháp lý đầy đủ; tình trạng của từng loài có thể thay đổi khi danh mục được sửa đổi.

LoàiVì sao bị lo ngạiNgười nuôi nên làm gì
Rùa tai đỏSống lâu, lớn nhanh, ăn tạp, cạnh tranh với rùa bản địa, có thể mang vi khuẩnKhông thả; không cho sinh sản; tìm nơi tiếp nhận nếu không nuôi được
Cá lau kiếng (cá tỳ bà, cá dọn bể)Đào hang làm sạt bờ, ăn trứng cá khác, sinh sản mạnh ở kênh rạchCân nhắc kỹ trước khi mua; không thả khi cá lớn quá bể
Ốc bươu vàngHại lúa, rau, lấn ốc bản địa; trứng hồng bám thành bể, câyKhông nuôi làm cảnh; hủy trứng, không đổ ra cống
Một số loài cá ăn thịt cỡ lớnCó thể ăn cá bản địa nếu thoát ra hồHỏi cơ quan thuỷ sản trước khi mua; không thả
Cây thuỷ sinh ngoại lai mọc nhanhLan kín mặt nước, làm thiếu oxy cho cá bản địaKhông vứt cây cắt tỉa xuống ao hồ, cống rãnh

Khi thấy một loài lạ được quảng cáo "dễ nuôi, mau lớn, đẻ nhiều", đó là ba đặc điểm khiến loài đó trở thành mối lo nếu thoát ra ngoài. Hãy hỏi kỹ trước khi đưa về nhà.

Trách nhiệm của người đang nuôi

Không phát tán ra môi trường dưới mọi hình thức. Thả trực tiếp ra ao hồ, sông suối, kênh rạch, công viên là hành vi bị cấm và có thể bị xử phạt hành chính. "Phóng sinh" một con rùa tai đỏ không phải là việc tốt; đó là đưa một loài xâm hại vào nơi sống của loài bản địa.

Kiểm soát sinh sản. Nuôi rùa tai đỏ theo cặp có thể đẻ trứng; cá lau kiếng và ốc sinh sản trong bể. Người nuôi nên tách đực cái, nhặt trứng, không để số lượng tăng ngoài khả năng chăm. Bán, cho con non ra ngoài làm loài này lan rộng thêm.

Giữ bể, hồ không để con vật thoát. Rùa leo rất giỏi, có thể vượt thành bể thấp; mưa lớn làm hồ ngoài trời tràn. Nắp bể, lưới chắn đường thoát nước, thành hồ đủ cao là trách nhiệm cơ bản.

Chuyển giao có trách nhiệm. Khi không thể nuôi tiếp, tìm người nuôi có điều kiện, nhóm cứu hộ chuyên nhận rùa và cá cảnh, hoặc hỏi chi cục chăn nuôi – thú y, cơ quan môi trường địa phương về nơi tiếp nhận. Đừng đem đến chùa, công viên, hồ nước công cộng.

Những chi tiết nhỏ hay bị bỏ qua

Phát tán loài ngoại lai không chỉ là thả nguyên con. Nhiều trường hợp lan ra tự nhiên bắt đầu từ những việc người nuôi làm hằng tuần mà không để ý.

  • Đổ nước thay bể có lẫn trứng ốc, cá con, ấu trùng xuống cống thoát nước mưa, ao, mương. Nước thay bể nên đổ vào bồn vệ sinh hoặc tưới cây trong chậu, không đổ thẳng ra kênh rạch.
  • Vứt cây thuỷ sinh cắt tỉa ra ao hồ hoặc cống. Cây nên được phơi khô, bỏ vào rác thải sinh hoạt.
  • Đem cả bể cá cũ ra hồ "trả về tự nhiên" khi chuyển nhà.
  • Để hồ ngoài trời không có lưới chắn ở đường tràn, mưa lớn cuốn cá ra cống.
  • Bán lại cá con, rùa con sinh trong nhà cho người không biết cách nuôi, rồi người đó thả.
  • Mua rùa, cá ở chợ phóng sinh dịp lễ rồi thả xuống hồ mà không biết đó là loài gì.

Đa số những việc trên không đòi hỏi tốn kém, chỉ cần người nuôi biết. Dạy trẻ con trong nhà cùng làm những thói quen này là cách tốt để các bé hiểu trách nhiệm với con vật.

Khi không thể nuôi tiếp một con rùa tai đỏ

Rùa tai đỏ là loài bị bỏ rơi nhiều nhất vì người mua lúc con còn nhỏ không lường được nó sống lâu và lớn đến đâu. Nếu bạn đang ở tình cảnh này, làm theo thứ tự:

  1. Thử nâng cấp chỗ nuôi trước: một thùng nhựa lớn, có chỗ phơi khô và đèn, thường đủ cho một con trưởng thành. Nhiều khi vấn đề nằm ở bể quá nhỏ chứ không phải ở con rùa.
  2. Hỏi trong cộng đồng người nuôi rùa có ai nhận nuôi tiếp không, ưu tiên người đã có kinh nghiệm và chỗ nuôi phù hợp.
  3. Liên hệ nhóm cứu hộ chuyên nhận rùa cảnh, hoặc hỏi chi cục chăn nuôi – thú y, cơ quan môi trường của tỉnh về nơi tiếp nhận.
  4. Khi giao, kể rõ tuổi, thói quen ăn, tình trạng sức khoẻ, để người nhận chăm tốt hơn.
  5. Không thả ra bất kỳ ao hồ, sông suối nào, kể cả hồ trong khuôn viên chùa, công viên hay khu đô thị.

Nếu bạn phải xử lý một số lượng lớn, ví dụ cả đàn rùa do người thân để lại, hãy báo trước cho nơi tiếp nhận để họ chuẩn bị chỗ, và chia thành nhiều lần giao nếu cần. Đừng vì quá tải mà chọn cách thả.

Trước khi mua: tự hỏi ba câu

Phần lớn rắc rối với loài ngoại lai bắt đầu từ lúc mua: một con rùa nhỏ xíu giá rẻ ở cổng trường, một con cá dọn bể được người bán gợi ý "cho sạch bể", một chùm cây thuỷ sinh mọc nhanh. Ba câu hỏi đơn giản giúp bạn tránh được hầu hết chuyện này.

Câu thứ nhất: con vật này khi trưởng thành to bao nhiêu và sống bao lâu? Rùa tai đỏ có thể sống vài chục năm, cá lau kiếng có thể dài gấp nhiều lần lúc mua. Câu thứ hai: nhà mình có chỗ cho nó khi nó lớn không, và ai sẽ chăm khi con cái đi học xa, bố mẹ già đi? Câu thứ ba: loài này có nằm trong danh mục ngoại lai xâm hại hay có nguy cơ xâm hại không? Câu cuối có thể hỏi người bán, nhưng nên tự kiểm hoặc hỏi cơ quan chức năng, vì người bán có lợi ích trong câu trả lời.

Nếu một trong ba câu không trả lời được, hãy chọn loài khác. Thế giới cá cảnh có rất nhiều loài nhỏ, sống ổn định trong bể và không gây lo ngại khi được nuôi đúng cách.

Hồ cá chung ở chung cư, khu đô thị: ai chịu trách nhiệm khi cá, rùa thoát ra

Nhiều khu chung cư, khu đô thị có hồ cảnh chung, tiểu cảnh nước ở sảnh, hồ nhỏ trong vườn. Những nơi này thường trở thành điểm cư dân mang rùa, cá không nuôi nữa đến thả, vì nghĩ hồ có người chăm. Theo thời gian, hồ đầy rùa tai đỏ, cá lau kiếng, có khi tràn ra hệ thống thoát nước mưa của cả khu khi mưa lớn. Ban quản lý thì đau đầu, cư dân thì không biết phải nói với ai.

Về nguyên tắc, người thả con vật vẫn là người phát tán, dù nơi thả là hồ chung có tường bao. Ban quản lý tòa nhà có thể đưa vào nội quy việc cấm thả động vật vào hồ cảnh, gắn thông báo nhắc nhở ở khu hồ, và khi cải tạo hồ thì phối hợp với nơi tiếp nhận để xử lý số rùa, cá đã có, không đổ ra kênh rạch gần đó. Nếu bạn là cư dân, góp ý với ban quản lý theo hướng này thường được đón nhận, vì nó cũng giảm chi phí vệ sinh hồ.

Với hồ cá koi hay hồ cảnh trong sân nhà riêng, trách nhiệm thuộc về chủ nhà: lưới ở đường tràn, thành hồ đủ cao để rùa không leo ra, kiểm tra sau mỗi trận mưa lớn. Nếu hồ nhà bạn ở gần kênh, mương, ao chung, càng cần kỹ hơn. Khi có tranh chấp với hàng xóm hay ban quản lý về việc con vật thoát ra gây thiệt hại, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu trách nhiệm của mỗi bên.

Câu hỏi thường gặp

Nuôi rùa tai đỏ có phạm luật không?

Rùa tai đỏ thuộc danh mục loài ngoại lai xâm hại, nên việc nhập, nhân giống, phát triển và đặc biệt là thả ra môi trường bị pháp luật hạn chế hoặc cấm. Nếu đang nuôi, bạn không được thả và nên kiểm soát sinh sản. Hỏi chi cục chăn nuôi – thú y để biết quy định hiện hành tại tỉnh.

Thả rùa tai đỏ, cá lau kiếng ra hồ có bị phạt không?

Phát tán loài ngoại lai xâm hại ra môi trường là hành vi bị cấm và có thể bị xử phạt hành chính. Ngoài chuyện pháp lý, việc thả còn gây hại thật cho rùa và cá bản địa. Khi không nuôi được nữa, hãy tìm người nhận hoặc nơi tiếp nhận.

Cá lau kiếng có nên nuôi để dọn bể không?

Cá lau kiếng lớn nhanh, có thể dài gấp nhiều lần lúc mua và thải nhiều, nên thường không phù hợp bể nhỏ. Nếu đã nuôi, tuyệt đối không thả ra kênh rạch khi cá lớn. Có những cách giữ bể sạch khác như hút đáy và lau kính định kỳ, giảm thức ăn thừa, trồng thêm cây thuỷ sinh.

Nước thay bể cá có được đổ ra cống không?

Nên tránh đổ nước bể ra cống thoát nước mưa, ao, kênh, vì có thể lẫn trứng ốc, cá con, mảnh cây thuỷ sinh. Đổ vào bồn vệ sinh hoặc tưới cây trong chậu là cách an toàn hơn. Cây cắt tỉa nên phơi khô rồi bỏ vào rác.

Muốn bỏ rùa tai đỏ thì giao cho ai?

Có thể tìm người nuôi có kinh nghiệm trong cộng đồng nuôi rùa, nhóm cứu hộ chuyên nhận rùa cảnh, hoặc hỏi chi cục chăn nuôi – thú y, cơ quan môi trường địa phương về nơi tiếp nhận. Không thả ra hồ, kể cả hồ trong chùa hay công viên.

Mua rùa ở chợ dịp lễ để thả có được không?

Không nên. Nhiều con rùa bán dịp lễ là rùa tai đỏ, loài ngoại lai xâm hại; thả chúng ra hồ là phát tán loài xâm hại. Nếu muốn làm việc tốt cho thiên nhiên, có những cách khác như dọn rác ven hồ, trồng cây bản địa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138