ThuQuy.comThú Quý
Vẹt và chim biết nói

Nuôi vẹt yến phụng: chọn chim khoẻ, phân biệt trống mái, lồng và khẩu phần chống béo

Vẹt yến phụng nhỏ, vui, có thể học nói. Cách chọn chim khoẻ, phân biệt trống mái qua mũi, lồng cho chim bay, khẩu phần tránh béo và các dấu hiệu bệnh cần đi khám.

Several budgerigars in green, blue and white perched along branches inside a long flight cage on a shaded rooftop terrace in Vinh Long, wide angle, bright overcast sky

Vẹt yến phụng là loài vẹt nhỏ quê ở nội địa nước Úc, được nuôi làm cảnh rộng rãi trên khắp thế giới; chim bán ở Việt Nam gần như toàn bộ là chim nuôi sinh sản với rất nhiều màu. Chúng hiếu động, tò mò, sống tốt theo cặp hoặc theo nhóm nhỏ, và con trống có thể học nói khá nhiều từ với giọng nhỏ, hơi rè. Được chăm tốt, yến phụng thường sống khoảng 5–10 năm, có con lâu hơn.

Vì nhỏ và phổ biến, yến phụng hay bị coi là loài "nuôi sao cũng được", nhốt trong lồng chật và cho ăn toàn hạt kê. Bài này đi qua cách chọn chim khoẻ, phân biệt trống mái và chim non, dựng lồng cho chim bay được, khẩu phần tránh béo phì, chuyện nuôi một hay nhiều con, và những dấu hiệu bệnh hay gặp ở loài này cần đưa đi bác sĩ thú y.

Chọn một con yến phụng khoẻ

Yến phụng được bán nhiều ở chợ chim và cửa hàng, chất lượng chăm sóc mỗi nơi rất khác nhau. Dành vài chục phút quan sát cả đàn trước khi chọn, và để ý những điểm sau:

  • Hoạt động và ánh mắt. Chim khoẻ nhanh nhẹn, leo trèo, líu lo, mắt sáng tròn. Chim ngồi xù lông một chỗ, mắt lim dim, ngủ gục giữa ngày là dấu hiệu đáng lo, kể cả khi người bán bảo "chim đang nghỉ".
  • Mũi và quanh mỏ. Phần da gốc mỏ, nơi có lỗ mũi, khô và sạch. Vảy trắng xốp quanh mỏ, quanh mắt hay ở chân là dấu hiệu cần được bác sĩ kiểm tra, không nên mua.
  • Bộ lông. Lông mượt, đủ lông đuôi và lông cánh. Lông cánh, lông đuôi rụng hoặc không mọc, chim không bay được dù không bị cắt cánh, là điều nên hỏi rõ và tốt nhất tránh.
  • Phân và hậu môn. Lông quanh hậu môn sạch. Phân có phần rắn rõ ràng, không toàn nước kéo dài.
  • Cả đàn. Nếu nhiều con trong cùng lồng có vẻ bệnh, chim trông khoẻ ở đó cũng có thể đã nhiễm. Nên chọn nơi khác.
  • Hỏi về nguồn gốc. Chim nở ở đâu, khoảng bao nhiêu tuần tuổi, đã tự ăn chưa, đang ăn loại hạt hay viên nén nào.

Sau khi mua, cho chim ở lồng riêng, phòng riêng một thời gian theo lời khuyên của bác sĩ thú y nếu nhà đã có chim khác, và nên đưa chim đi khám tổng quát trong những ngày đầu.

Phân biệt chim trống, chim mái và chim non

Với yến phụng màu thường, phần da mũi ở gốc mỏ là cách phân biệt quen thuộc nhất ở chim trưởng thành. Tuy vậy một số màu đột biến có mũi khác thường, và chim non thì chưa rõ. Bảng dưới là hướng dẫn chung, không chắc chắn tuyệt đối.

Đặc điểmChim trống trưởng thànhChim mái trưởng thànhChim non
Màu da mũiThường xanh dương đậm, bóngThường nâu, be hoặc trắng nhạt, có khi sần khi vào mùa sinh sảnHồng nhạt hoặc tím nhạt, đều màu
Vằn trên tránKhông vằn, trán trơn màuKhông vằn, trán trơn màuVằn chạy xuống tận gốc mỏ
MắtCó vòng tròng sáng quanh con ngươiCó vòng tròng sáng quanh con ngươiMắt đen toàn bộ, chưa thấy vòng tròng rõ
Hành vi thường gặpLíu lo nhiều, gật đầu, hay bắt chước tiếngThường trầm hơn, hay gặm, xé giấy, có thể khó tính hơnTò mò, vụng về, dễ làm quen

Ở một số màu như trắng mắt đỏ, vàng mắt đỏ, chim trống có thể có mũi hồng hoặc tím suốt đời, rất dễ nhầm với chim non hay chim mái. Nếu giới tính quan trọng với bạn, chẳng hạn khi định nuôi chung nhiều con mà không muốn chim đẻ, hãy hỏi bác sĩ thú y về cách xác định chắc chắn hơn.

Lồng cho yến phụng: ưu tiên chiều dài để chim bay

Yến phụng trong tự nhiên bay rất nhiều, theo đàn lớn đi tìm hạt cỏ và nước. Trong nhà, bay là hình thức vận động quan trọng nhất giúp chim giữ cân nặng và tinh thần. Vì vậy chiếc lồng tốt cho yến phụng là lồng dài theo chiều ngang, đủ để chim bay vài nhịp từ đầu này sang đầu kia, chứ không phải lồng cao và hẹp. Nan lồng phải dày đủ để chim không chui đầu qua được; lồng dành cho vẹt cỡ lớn thường quá thưa.

Nếu không có chỗ cho một lồng dài, hãy bù bằng thời gian chim ra ngoài lồng mỗi ngày trong phòng an toàn: cửa sổ, cửa ban công đã đóng hoặc có lưới, quạt trần tắt, nồi nước đã đậy, không có chó mèo. Yến phụng nhỏ và nhẹ, rất dễ bay lạc qua khe cửa mở hé, nên mọi người trong nhà cần biết khi nào chim đang được thả.

Bên trong lồng, đặt cành gỗ tự nhiên ở hai đầu để chim có quãng bay ở giữa, thêm thang, dây thừng ngắn và đồ gặm bằng giấy, gỗ mềm, lá khô sạch. Không cần treo kín đồ chơi; chừa khoảng trống để chim di chuyển. Gương là món nhiều người thích treo, nhưng yến phụng, nhất là chim trống nuôi một mình, có thể gắn bó với "bạn trong gương", mớm mồi cho gương và sinh hành vi lặp lại. Thấy dấu hiệu này, hãy cất gương và tăng thời gian chơi cùng chim.

Khẩu phần giúp yến phụng không béo

Hạt kê là món chính nhưng không phải tất cả. Yến phụng ăn hạt cỏ nhiều trong tự nhiên, nên hạt kê và hạt hỗn hợp loại nhỏ vẫn có chỗ trong khẩu phần. Vấn đề là chim nuôi lồng vận động ít trong khi bát hạt luôn đầy. Béo phì là một trong những vấn đề sức khoẻ hay gặp ở loài này.

Thêm viên nén và rau mỗi ngày. Nhiều bác sĩ thú y chim cảnh gợi ý thêm viên nén cỡ nhỏ và rau xanh vào khẩu phần, chuyển dần trong vài tuần. Rau cải, rau dền, ngọn bông cải, cà rốt bào, ớt chuông thái nhỏ là những món yến phụng hay chịu ăn sau một thời gian làm quen.

Hạt kê chùm chỉ là phần thưởng. Bông kê nguyên chùm là món yến phụng mê nhất. Dùng nó để thưởng khi tập lên tay, cho một đoạn nhỏ thay vì treo cả chùm trong lồng.

Mai mực và khoáng. Treo mai mực để chim gặm bổ sung canxi, đặc biệt cần với chim mái.

Theo dõi cân nặng. Một chiếc cân nhà bếp có độ chia nhỏ giúp bạn biết chim có tăng cân dần hay không. Chim tròn ục ịch, bụng phệ, ít bay là lúc nên hỏi bác sĩ về điều chỉnh khẩu phần và tăng vận động.

Thức ăn cấm. Như mọi loài vẹt, không cho yến phụng ăn bơ, sô-cô-la, cà phê, đồ uống có cồn, đồ ăn mặn, chiên rán, hạt của táo, lê, đào, mơ.

Làm quen và tập yến phụng lên tay

Yến phụng nhỏ, nhanh và dễ giật mình, nên việc làm quen cần nhẹ nhàng hơn nhiều người nghĩ. Một trình tự đơn giản mà nhiều người nuôi áp dụng thành công:

  1. Vài ngày đầu chỉ ngồi gần lồng. Nói chuyện nhỏ nhẹ, làm việc nhà quanh lồng để chim quen sự có mặt của bạn. Không thò tay vào lồng trừ khi thay thức ăn, nước.
  2. Đưa phần thưởng qua nan lồng. Một đoạn bông kê nhỏ cầm yên ở nan. Chờ chim tự tới ăn; có thể mất vài ngày.
  3. Đặt tay yên trong lồng. Bàn tay nằm im ở đáy hoặc cạnh cành, cầm bông kê. Chim sẽ dần dám đứng lên ngón tay để ăn.
  4. Tập bước lên ngón tay. Đặt ngón trỏ ngang trước ngực chim, hơi cao hơn chân, nói một từ lệnh cố định. Chim bước lên thì khen và thưởng ngay.
  5. Ra khỏi lồng trong phòng nhỏ. Khi chim đã đứng vững trên tay, tập đưa chim ra ngoài ở một phòng nhỏ đã kiểm tra an toàn. Giữ buổi tập ngắn, kết thúc khi chim còn vui.

Đừng chộp bắt chim bằng cả bàn tay trừ khi bắt buộc, như lúc đưa đi khám. Mỗi lần bị chộp, chim mất đi một phần lòng tin đã gây dựng.

Nuôi một con hay một nhóm, và chuyện dạy nói

Yến phụng là loài rất xã hội. Trong tự nhiên chúng sống thành đàn đông, liên tục líu lo với nhau. Một con yến phụng nuôi một mình có thể rất thân người nếu chủ dành thời gian mỗi ngày, và thường học nói dễ hơn vì gia đình là "đàn" duy nhất của nó. Nhưng nếu chủ vắng nhà cả ngày, chim một mình dễ buồn chán. Một cặp hoặc một nhóm nhỏ sẽ vui hơn, đổi lại chim ít quan tâm tới người và ít học tiếng người hơn.

Nếu muốn dạy nói, con trống thường là lựa chọn có khả năng hơn. Giọng yến phụng nhỏ và nhanh, nên bạn phải lắng nghe kỹ mới nhận ra từ chim nói. Bắt đầu với tên chim và một câu chào ngắn gắn với việc lặp lại hằng ngày, nói chậm, rõ, vài phút mỗi lần, nhiều lần trong ngày. Cách tập chi tiết theo tuần có trong bài về cách dạy vẹt nói của danh mục này.

Nuôi chung trống mái thì chim có thể sinh sản khi có hộp tổ. Yến phụng mái có thể đẻ nhiều lứa liên tiếp nếu điều kiện thuận lợi, làm chim kiệt sức. Nếu không định cho chim sinh sản, đừng đặt hộp tổ hay chỗ tối kín trong lồng, và nên nuôi nhóm cùng giới hoặc hỏi bác sĩ thú y cách quản lý.

Dấu hiệu bệnh hay gặp ở yến phụng cần đi khám

Yến phụng nhỏ, quá trình bệnh có thể diễn ra nhanh, và như mọi loài chim, chúng che giấu bệnh tới khi đã yếu. Những dấu hiệu dưới đây là lý do để đưa chim đến bác sĩ thú y nhận chim cảnh sớm, không tự mua thuốc:

  • Vảy trắng xốp quanh mỏ, mắt, chân. Thường liên quan tới ký sinh trùng trên da, có thể làm mỏ mọc lệch nếu để lâu.
  • Cục u, chỗ phồng bất thường trên thân. Yến phụng, nhất là chim lớn tuổi, khá hay gặp các khối u. Chim đứng lệch chân, khập khiễng không rõ nguyên nhân cũng nên được khám.
  • Xù lông, ngủ gục ban ngày, ngồi dưới đáy lồng. Dấu hiệu chung của chim bệnh, cần khám càng sớm càng tốt.
  • Phân thay đổi. Phân toàn nước kéo dài, đổi màu lạ, có hạt chưa tiêu hay có máu.
  • Thở khó. Thở há miệng, đuôi nhấp nhô theo nhịp thở, có tiếng lạo xạo khi thở.
  • Nôn. Cần phân biệt với hành vi mớm mồi cho gương, cho bạn: chim mớm mồi gật đầu nhịp nhàng và có đối tượng; chim nôn lắc đầu văng thức ăn, lông đầu bết.
  • Chim mái rặn không ra trứng. Ngồi bệt, thở mạnh, bụng phình. Đây là tình huống cần thú y ngay.

Khi đưa chim đi, mang theo lồng nhỏ có lót giấy trắng sạch để bác sĩ xem phân mới nhất, ghi lại khẩu phần, thời điểm thấy dấu hiệu đầu tiên, và giữ chim ấm, yên tĩnh trên đường.

Câu hỏi thường gặp

Vẹt yến phụng có nói được không?

Có, nhiều con trống học được khá nhiều từ nếu được tập đều đặn từ khi còn trẻ, nhất là chim nuôi một mình gắn bó với người. Giọng yến phụng nhỏ và nhanh, nghe kỹ mới nhận ra. Không phải con nào cũng nói, và chim mái thường ít bắt chước hơn.

Nên mua yến phụng mấy tuần tuổi?

Người mới nên chọn chim đã tự ăn hạt hoặc viên nén ổn định, còn trẻ để dễ làm quen. Chim non thường có vằn trên trán tới gốc mỏ và mắt đen toàn bộ. Tránh mua chim chưa mọc đủ lông hoặc chưa tự ăn được.

Nuôi hai con yến phụng trống chung có được không?

Thường được, hai con trống hay hoà thuận và không sinh sản. Vẫn nên cho làm quen từ từ, lồng đủ rộng và có hai bộ bát. Nếu thấy một con bị đuổi mổ liên tục, không được ăn, cần tách ra.

Yến phụng bao lâu thì thay lông?

Yến phụng thường thay lông một hai đợt mỗi năm, có con thay rải rác quanh năm, thường không quá ồ ạt. Trong thời gian này chim có thể ngứa, cáu hơn, cần khẩu phần đủ chất và được tắm phun sương. Rụng thành mảng trụi hoặc không mọc lông mới là dấu hiệu bất thường cần khám.

Có thể thả yến phụng bay tự do ngoài trời không?

Không nên. Yến phụng nuôi không có kỹ năng tìm thức ăn, tránh chim săn mồi ngoài tự nhiên ở Việt Nam, dễ chết hoặc lạc mất. Đây cũng là loài ngoại lai, không nên thả ra môi trường. Cho chim bay trong phòng an toàn là đủ.

Yến phụng nuôi chung với vẹt mã lai được không?

Không nên nhốt chung. Vẹt mã lai giữ lãnh thổ và có thể mổ gây thương tích cho yến phụng, nhất là ở chân và đầu. Nếu cho ra chơi cùng phòng, cần trông chừng liên tục và tách ngay khi có dấu hiệu gây hấn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138