ThuQuy.comThú Quý
Bò sát cảnh

Nuôi tắc kè da báo cho người mới: chuồng, nhiệt độ, thức ăn và cách cầm đúng

Tắc kè da báo hiền, ít mùi, hợp người mới nuôi bò sát. Cách dựng chuồng, giữ nhiệt hai đầu, cho ăn côn trùng, cầm nắm và những lỗi hay gặp.

Close-up of a yellow spotted leopard gecko resting on a flat slate rock inside a glass terrarium in a Hanoi apartment, warm lamp glow, a hand blurred in the background

Tắc kè da báo (leopard gecko, tên khoa học Eublepharis macularius) là loài bò sát được khuyên nhiều nhất cho người mới, vì hiền, ít cắn, không cần chuồng quá lớn và sống tốt trong điều kiện nhà ở thành phố. Nhưng "dễ nuôi" không có nghĩa là thả vào hộp nhựa với vài con dế. Con vật cần một chuồng có hai vùng nóng – mát rõ ràng, thức ăn là côn trùng được nuôi và phủ khoáng đúng cách, cùng một người chủ chịu gắn bó 15 đến 20 năm.

Loài này có nguồn gốc vùng khô, nhiều đá ở Pakistan, Afghanistan, tây bắc Ấn Độ và một phần Iran, không phải loài bản địa Việt Nam. Con bán trong nước là con nuôi sinh sản qua nhiều thế hệ, có rất nhiều dòng màu. Bài này đi từ đặc điểm sinh học đến chuồng, nhiệt, ăn uống, cầm nắm và những dấu hiệu nên đưa đến bác sĩ thú y nhận động vật ngoại lai.

Hiểu con vật trước khi mua: năm đặc điểm quyết định cách nuôi

Hoạt động lúc chạng vạng và ban đêm. Ban ngày tắc kè da báo thường nằm trong hang trú, chiều tối mới ra đi lại, săn mồi. Người mua vì muốn ngắm con vật bò quanh lúc trưa sẽ thất vọng; ngược lại, người đi làm cả ngày lại rất hợp vì giờ con vật thức trùng với giờ bạn về nhà.

Sống dưới đất, không leo kính. Khác với thạch sùng hay tắc kè hoa bản địa, chân loài này không có lớp đệm bám, nên không bò được trên vách kính. Chuồng cần rộng theo chiều ngang hơn chiều cao, có đá, gỗ thấp để trèo nhẹ.

Có mí mắt thật. Tắc kè da báo chớp mắt và nhắm mắt khi ngủ, điều ít gặp ở họ tắc kè. Mắt hay dính bụi nền hoặc da lột sót, nên người nuôi cần nhìn mắt mỗi ngày.

Đuôi là kho mỡ và có thể rụng. Đuôi tròn mập cho thấy con vật được ăn đủ. Khi bị túm hoặc hoảng, đuôi có thể tự rụng để thoát thân; đuôi mọc lại nhưng ngắn, tròn và khác màu. Vì vậy không bao giờ cầm hay kéo đuôi.

Sống lâu. Trong điều kiện nuôi tốt, tắc kè da báo sống từ 15 đến 20 năm, có cá thể lâu hơn. Mua cho một đứa trẻ tiểu học nghĩa là con vật có thể còn sống khi đứa trẻ đã đi làm. Cả nhà nên thống nhất ai chăm khi con đi học xa.

Dựng chuồng: kích thước, nền và chỗ trốn

Một con trưởng thành dài khoảng 20 đến 25 cm. Chuồng kính mở cửa trước hoặc chuồng tấm nhựa PVC đều dùng được; mở cửa trước giúp con vật bớt hoảng vì tay người không thò từ trên xuống như bóng chim săn. Bảng dưới là mức khởi điểm hợp lý cho một con trưởng thành.

Hạng mụcMức khuyên dùngGhi chú
Kích thước sànDài khoảng 90 cm, sâu 45 cm trở lênChuồng nhỏ hơn khó tạo được hai vùng nhiệt
NắpLưới kim loại có khoá hoặc cửa khoáGiữ đèn đặt ngoài, chặn mèo nhà
NềnGiấy lót cho giai đoạn đầu, sau đó đất trộn cát mịn, đá phiến phẳngTránh mùn cưa gỗ thông, gỗ tuyết tùng vì tinh dầu
Chỗ trốnÍt nhất ba: đầu nóng, đầu mát, hộp ẩmHộp ẩm lót rêu ẩm giúp lột da trọn
Bát nướcNông, nặng, khó lậtThay nước mỗi ngày
Đồ trang tríĐá, gỗ lũa, cây giả hoặc cây sống không độcCố định đá để không đè lên con vật

Nền cát rời từng bị cho là gây tắc ruột khi con vật nuốt phải lúc vồ mồi. Giới nuôi vẫn tranh luận về mức độ rủi ro, nhưng với con non và người mới, giấy lót, thảm đá hoặc đá phiến là lựa chọn an toàn hơn. Khi đã quen, bạn có thể làm nền đất trộn cát đầm chặt để con vật đào nhẹ.

Chỉ nuôi một con đực mỗi chuồng. Hai con đực gặp nhau sẽ đánh nhau, có khi mất đuôi hoặc bị thương ở đầu. Nuôi đực với cái thì sinh sản liên tục, con cái kiệt sức. Người mới nên nuôi một con.

Nhiệt độ hai đầu chuồng và cách giữ ổn định

Bò sát không tự sinh nhiệt như chó mèo; chúng di chuyển giữa chỗ ấm và chỗ mát để điều chỉnh thân nhiệt. Vì vậy chuồng phải có một đầu nóng và một đầu mát, gọi là dải nhiệt. Theo các tài liệu nuôi phổ biến, mặt nền đầu nóng nên ở khoảng 30 đến 33 độ C, chỗ phơi trên đá phẳng có thể ấm hơn một chút; không khí đầu mát khoảng 24 đến 27 độ. Ban đêm nhiệt hạ xuống khoảng 20 đến 22 độ là chấp nhận được với con khoẻ. Đây là khoảng tham khảo, bạn quan sát hành vi con vật để chỉnh.

Nguồn nhiệt có hai cách. Cách thứ nhất là tấm sưởi dán dưới đáy chuồng ở một đầu, làm ấm bụng con vật để tiêu hoá. Cách thứ hai là đèn sưởi chiếu từ trên xuống một phiến đá, giống mặt trời buổi chiều làm ấm đá. Dù dùng cách nào, nguồn nhiệt phải cắm qua bộ điều nhiệt; tấm sưởi để trần không điều khiển có thể nóng đến mức làm bỏng bụng, vì loài này không phải lúc nào cũng nhận ra mình đang bị bỏng.

Đo bằng nhiệt kế điện tử có đầu dò, đặt một đầu dò ở mặt nền đầu nóng và một ở đầu mát. Súng đo nhiệt hồng ngoại giúp kiểm nhanh nhiệt độ bề mặt đá. Đồng hồ kim dán vách thường sai lệch nhiều. Ở miền Bắc, các đợt rét đậm làm phòng có thể xuống dưới 15 độ; khi đó chuồng cần thêm một nguồn nhiệt ban đêm không phát sáng như bóng gốm sưởi. Ở miền Nam, mùa nóng tháng 4, tháng 5 lại phải lo đầu mát không còn mát, nên đặt chuồng ở phòng có điều hoà hoặc chỗ thoáng, tránh nắng chiếu thẳng qua cửa sổ.

Về đèn UVB: trước đây nhiều người cho rằng loài hoạt động lúc chạng vạng không cần. Hiện nay xu hướng chung là một bóng UVB cường độ thấp, có chỗ trốn để con vật tự tránh, mang lại lợi ích cho việc tổng hợp vitamin D3. Nếu không dùng UVB, việc bổ sung khoáng qua côn trùng phải chặt chẽ hơn và nên hỏi bác sĩ thú y.

Cho ăn: côn trùng, phủ khoáng và lịch theo tuổi

Tắc kè da báo chỉ ăn côn trùng sống, không ăn rau quả, không ăn thức ăn viên cho cá hay chó mèo. Một quy trình cho ăn đều đặn như sau:

  1. Chọn mồi chính là dế, gián dubia hoặc ấu trùng ruồi lính đen mua từ nơi nuôi chuyên làm thức ăn bò sát; sâu gạo và sâu superworm dùng xen kẽ vì nhiều mỡ hơn.
  2. Nuôi mồi một đến hai ngày trước khi cho ăn bằng rau xanh, cà rốt, cám ngũ cốc để mồi no chất (người nuôi gọi là nạp mồi). Con mồi đói thì gần như rỗng dinh dưỡng.
  3. Ngay trước khi cho ăn, bỏ mồi vào túi hoặc hộp có một nhúm bột canxi, lắc nhẹ cho phủ đều. Lịch dùng canxi có D3, canxi không D3 và vitamin tổng hợp nên theo hướng dẫn của bác sĩ thú y hoặc nhà sản xuất, vì phụ thuộc chuồng có UVB hay không.
  4. Chọn cỡ mồi không lớn hơn khoảng cách giữa hai mắt con vật. Mồi quá to gây nghẹn, nôn trớ.
  5. Con non dưới vài tháng tuổi cho ăn hằng ngày; con bán trưởng thành cách ngày; con trưởng thành hai đến ba lần mỗi tuần, mỗi lần vài con mồi tuỳ cỡ. Đuôi mập đều là thước đo tốt hơn đếm số mồi.
  6. Cho ăn lúc chiều tối khi con vật đã ra khỏi hang. Sau mười lăm phút, bắt hết mồi còn sót; dế bò lung tung ban đêm có thể cắn con vật đang ngủ.
  7. Đặt một nắp chai nhỏ đựng bột canxi không D3 ở góc chuồng; nhiều con tự liếm khi cần.

Không bắt côn trùng ngoài vườn hay quanh nhà cho con vật ăn. Chúng có thể dính thuốc trừ sâu, mang ký sinh trùng. Đom đóm và một số loài sâu có độc với bò sát.

Cầm nắm và làm quen: chậm mà chắc

Con mới về cần ít nhất một tuần yên tĩnh: không cầm, chỉ thay nước, cho ăn và quan sát. Thay đổi chuồng, đường đi xa làm con vật căng thẳng, có con bỏ ăn vài ngày là bình thường. Trong thời gian này bạn ghi lại con vật có ăn không, có đi vệ sinh không, có ra khỏi hang lúc tối không.

Khi bắt đầu làm quen, đặt bàn tay phẳng lên nền ở đầu mát, để con vật tự trèo lên. Đừng thò tay từ trên chụp xuống, vì động tác đó giống chim săn mồi. Mỗi lần vài phút, ngồi thấp gần sàn hoặc trên giường để nếu con vật nhảy thì không rơi từ độ cao. Không cầm đuôi, không bóp ngang bụng.

Dấu hiệu con vật đang khó chịu gồm vẫy đuôi chầm chậm, kêu rít nhỏ, há miệng, cố trốn. Khi thấy những dấu hiệu đó, đặt con vật về chuồng và thử lại hôm sau. Tắc kè da báo hiếm khi cắn, và vết cắn của con trưởng thành thường chỉ làm giật mình, nhưng trẻ nhỏ hay buông tay theo phản xạ khiến con vật rơi.

Sau mỗi lần cầm, rửa tay bằng xà phòng. Bò sát, kể cả con khoẻ mạnh, có thể mang vi khuẩn đường ruột như Salmonella. Trẻ nhỏ chơi với tắc kè phải có người lớn bên cạnh và rửa tay ngay sau đó.

Những lỗi người mới hay mắc và cách sửa

Phần lớn ca bệnh ở tắc kè da báo nuôi nhà bắt nguồn từ điều kiện nuôi, không phải do giống yếu. Bảng dưới gom các lỗi gặp nhiều nhất.

LỗiHậu quả thường thấyCách sửa
Không có bộ điều nhiệtBỏng bụng hoặc chuồng quá lạnh, bỏ ănCắm mọi nguồn nhiệt qua bộ điều nhiệt, đo bằng đầu dò
Côn trùng không phủ canxiBệnh xương chuyển hoá: chân yếu, hàm mềm, đi lếtPhủ khoáng theo lịch, cân nhắc UVB cường độ thấp
Không có hộp ẩmDa lột sót ở ngón chân, đầu đuôiThêm hộp trốn lót rêu ẩm
Nuôi hai con đực chungĐánh nhau, mất đuôi, vết thươngTách chuồng
Cầm đuôi khi bắtĐuôi rụngĐỡ từ dưới bụng, để con vật tự trèo
Cho ăn mồi quá toNghẹn, nônMồi không lớn hơn khoảng giữa hai mắt

Một sai lầm khác là thay đổi quá nhiều thứ cùng lúc khi con vật bỏ ăn: đổi nền, đổi đèn, đổi mồi trong một ngày. Khi đó bạn không biết điều gì có tác dụng. Hãy kiểm nhiệt độ trước, rồi đến tình trạng lột da, rồi mới đến mồi.

Khi nào cần đưa đến bác sĩ thú y động vật ngoại lai

Không phải phòng khám thú y nào cũng nhận bò sát. Bạn nên tìm trước một bác sĩ thú y nhận động vật ngoại lai ở thành phố mình, hỏi qua các hội nhóm nuôi bò sát hoặc gọi hỏi phòng khám, khi con vật còn khoẻ. Đến lúc con vật bệnh mới đi tìm thường mất thêm vài ngày quý giá.

Đưa con vật đi khám khi thấy: bỏ ăn kéo dài kèm sụt cân, đuôi teo nhanh; chân run, đi lết, hàm dưới mềm hoặc biến dạng; mắt sưng, nhắm mãi không mở; da lột sót ở ngón chân làm ngón sưng hoặc thâm; bụng chướng, không đi vệ sinh nhiều ngày; phân lỏng, có máu hoặc mùi rất lạ; thở khò khè, có bọt ở mũi miệng; vết thương sau khi rụng đuôi bị sưng đỏ. Đây là dấu hiệu để đi khám, không phải để tự đoán bệnh.

Khi đi khám, mang theo ghi chép nhiệt độ hai đầu chuồng, loại đèn và tuổi bóng, loại mồi, cách phủ khoáng, ảnh chụp chuồng và mẫu phân mới nếu có. Vận chuyển con vật trong hộp nhựa có lỗ thở, lót khăn, giữ ấm bằng túi chườm nóng quấn khăn đặt bên ngoài hộp. Không tự mua thuốc dành cho người hay cho chó mèo để dùng cho bò sát; liều và loại thuốc với bò sát khác hẳn, chỉ bác sĩ thú y mới quyết định.

Câu hỏi thường gặp

Tắc kè da báo có cần ánh sáng mặt trời không?

Không nên đặt chuồng kính dưới nắng trực tiếp vì kính giữ nhiệt, trong vài chục phút có thể nóng quá mức chịu đựng. Nhu cầu ánh sáng nên được đáp ứng bằng chu kỳ sáng tối đều đặn khoảng mười hai giờ và, nếu dùng, một bóng UVB cường độ thấp đặt trong chuồng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Tắc kè da báo có nuôi chung với tắc kè hoa hay thạch sùng được không?

Không nên. Mỗi loài cần nhiệt độ, độ ẩm và cách bố trí khác nhau, nuôi chung dễ gây căng thẳng, tranh mồi, lây bệnh. Tắc kè hoa và thạch sùng bắt ngoài tự nhiên cũng không phải thú cưng phù hợp; nên để chúng sống ngoài môi trường của chúng.

Rụng đuôi rồi thì có nguy hiểm không?

Rụng đuôi là cơ chế tự vệ tự nhiên nên thường không đe doạ tính mạng. Bạn chuyển con vật sang nền giấy sạch vài tuần để vết đứt khô, giữ chuồng sạch, cho ăn đủ để bù lượng mỡ dự trữ đã mất. Nếu chỗ đứt sưng, chảy dịch hay có mùi, đưa đến bác sĩ thú y.

Nuôi tắc kè da báo có hôi không?

Con vật gần như không có mùi; mùi trong chuồng thường đến từ phân để lâu và côn trùng chết. Loài này hay đi vệ sinh ở một góc cố định, nên bạn nhặt phân hằng ngày, thay nền định kỳ và vệ sinh bát nước là chuồng giữ sạch.

Con vật bỏ ăn mấy ngày có sao không?

Con trưởng thành đuôi mập có thể bỏ ăn vài ngày khi sắp lột da, khi vừa chuyển chỗ hay khi trời lạnh. Bạn kiểm nhiệt độ trước tiên. Nếu bỏ ăn kéo dài nhiều tuần, đuôi teo rõ hoặc kèm dấu hiệu bất thường khác, nên đưa đi khám thay vì chờ thêm.

Tắc kè da báo có cần giấy tờ khi mua không?

Loài này hiện không nằm trong các phụ lục CITES theo hiểu biết phổ biến, nhưng bạn vẫn nên mua từ người nuôi sinh sản rõ nguồn gốc, hỏi ngày nở, dòng bố mẹ. Quy định có thể thay đổi; khi phân vân, hỏi chi cục kiểm lâm hoặc chi cục chăn nuôi và thú y địa phương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138