ThuQuy.comThú Quý
Chọn mua và nuôi có trách nhiệm

Nên nuôi con gì ngoài chó mèo: tám câu hỏi trước khi chọn chim, cá, bò sát, thú nhỏ

Tám câu hỏi về thời gian, chỗ ở, tiếng ồn, mùi, tuổi thọ và người trông giúp bạn chọn đúng loài ngoài chó mèo trước khi xuống tiền mua.

Young couple sitting on a living room floor in a Hanoi apartment, notebook between them, an empty glass aquarium and a folded bird cage waiting nearby, seen from behind, afternoon light

Câu hỏi "nên nuôi con gì" chỉ có câu trả lời đúng khi bạn trả lời trước về chính mình: mỗi ngày rảnh bao nhiêu phút, nhà rộng hay hẹp, chịu được tiếng kêu và mùi đến đâu, và ai trông con vật khi bạn vắng. Con vật đáng yêu nhất trong cửa hàng chưa chắc là con hợp với nhà bạn. Rất nhiều chú vẹt bị bán lại, nhiều bể cá bị bỏ khô, nhiều chú thỏ bị đem cho chỉ vì người mua chọn theo cảm xúc của một buổi chiều.

Bài này đưa ra tám câu hỏi để bạn tự trả lời, rồi đối chiếu với đặc điểm của năm nhóm thú cưng ngoài chó mèo: chim cảnh và vẹt, cá cảnh, bò sát, rùa và lưỡng cư, thú nhỏ như thỏ, chuột lang, nhím kiểng. Mục đích không phải chọn hộ bạn, mà để bạn loại bớt những lựa chọn sẽ khiến cả người lẫn con vật khổ sau vài tháng.

Tám câu hỏi nên viết ra giấy trước khi chọn loài

Mỗi ngày bạn thật sự có bao nhiêu phút cho con vật? Không tính ngày nghỉ, không tính lúc hứng khởi. Hãy lấy một ngày làm việc bận nhất trong tuần làm mốc. Vẹt cần người chơi cùng mỗi ngày, thỏ cần thời gian ra khỏi chuồng, còn một bể cá đã ổn định có thể chỉ cần vài phút cho ăn và nhìn qua.

Nhà bạn có chỗ nào đủ yên, đủ sáng, không bị nắng chiếu thẳng? Lồng chim cần chỗ thoáng nhưng không gió lùa, bể cá không nên đặt nơi nắng rọi làm rêu mọc và nước nóng lên, chuồng bò sát cần ổ cắm điện ổn định cho đèn sưởi.

Bạn và hàng xóm chịu được tiếng ồn đến đâu? Chim hót sáng sớm là niềm vui với người này nhưng là phiền toái với người ở vách bên. Một số loài vẹt kêu rất to vào sáng và chiều. Cá, rùa, bò sát gần như im lặng.

Có ai trong nhà dị ứng, hen suyễn hay đang mang thai, có trẻ dưới năm tuổi không? Lông thỏ, bụi lông chim và cỏ khô có thể làm nặng dị ứng. Bò sát và rùa mang vi khuẩn đường ruột có thể lây cho người nếu không rửa tay kỹ, nên nhà có trẻ rất nhỏ cần cân nhắc thêm và luôn có người lớn đi kèm.

Bạn dự định ở căn nhà này bao lâu nữa? Hồ cá ngoài trời, chuồng bò sát lớn khó mang theo khi chuyển nhà. Người thuê nhà ngắn hạn nên chọn loài có chuồng bể dễ tháo dỡ.

Khi bạn đi vắng ba ngày, ai sẽ trông? Cá có thể chịu được vài ngày không ăn nếu bể khoẻ, nhưng chim, thỏ, chuột lang thì không. Nếu chưa nghĩ ra ai, hãy ghi vào ô trống này trước khi mua.

Bạn có chấp nhận cho ăn côn trùng sống hay mồi đông lạnh không? Nhiều loài bò sát cảnh ăn dế, sâu sống. Người sợ côn trùng nên chọn nhóm khác, vì cảm giác ngại này không tự hết.

Con vật này sống bao lâu, và năm đó bạn bao nhiêu tuổi? Một chú vẹt cỡ trung hay một con rùa có thể sống lâu hơn cả thời gian bạn ở một công ty, một thành phố. Câu này có bài riêng trong cùng danh mục, nhưng nên có mặt ngay từ đầu.

So sánh nhanh năm nhóm thú cưng theo nhu cầu chăm sóc

Bảng dưới là mặt bằng chung để đối chiếu với câu trả lời của bạn. Mỗi nhóm có loài dễ và loài khó, nên đây chỉ là điểm khởi đầu, không thay cho việc tìm hiểu đúng loài cụ thể.

NhómThời gian mỗi ngàyTiếng ồn và mùiĐiểm cần chuẩn bị nhấtHợp với ai
Chim cảnh nhỏ (sẻ Java, yến phụng)Thấp đến vừaCó tiếng hót, mùi nhẹ nếu dọn lồng đềuVị trí treo lồng, dọn vỏ hạt và phân hằng ngàyNgười ở nhà riêng hoặc căn hộ ít sát vách
Vẹt và chim biết nóiCao, cần tương tác hằng ngàyCó thể kêu to, bụi lôngThời gian chơi, đồ gặm, tuổi thọ dàiNgười ở nhà nhiều, chịu được tiếng ồn
Cá cảnh nước ngọtThấp khi bể đã ổn địnhIm lặng, không mùi nếu bể sạchHiểu chu trình nước, chạy bể trước khi thả cáNgười bận, người ở căn hộ
Bò sát và rùaThấp đến vừaIm lặng, mùi phụ thuộc vệ sinhĐèn sưởi, đèn UVB, nhiệt độ, thức ăn sốngNgười kiên nhẫn, không sợ côn trùng
Thỏ, chuột lang, nhím kiểngVừa đến caoÍt tiếng, có mùi chuồng và bụi cỏ khôChỗ chạy nhảy, cỏ khô liên tục, mùa nóngGia đình có người ở nhà, nhà thoáng

Đọc bảng xong, nhiều người nhận ra mình bị cuốn bởi một loài "đẹp" nhưng nhu cầu của nó lệch hẳn với nếp sống của mình. Phát hiện điều đó lúc này rẻ hơn nhiều so với phát hiện sau ba tháng.

Những ngộ nhận thường gặp về thú cưng "dễ nuôi"

Ngộ nhận phổ biến nhất là cá vàng trong bình thuỷ tinh tròn là thú cưng dễ nhất. Thực ra cá vàng lớn khá to, thải nhiều chất bẩn và cần bể có lọc, nước đủ rộng. Bình nhỏ không lọc khiến nước nhanh độc, cá sống ngắn hơn nhiều so với tuổi thọ vốn có. Cá betta cũng vậy: chịu được nước tĩnh không có nghĩa là thích hợp sống cả đời trong một cốc nhỏ.

Ngộ nhận thứ hai là thỏ hợp với trẻ con vì trông hiền. Thỏ là con mồi trong tự nhiên, dễ hoảng khi bị bế lên, có thể cào hoặc giãy mạnh và bị thương cột sống nếu rơi. Thỏ hợp với gia đình biết để thỏ tự tiếp cận người, ngồi xuống sàn chơi cùng, chứ không hợp với kiểu bế ôm cả ngày.

Ngộ nhận thứ ba là bò sát không cần chăm vì chúng ít vận động. Bò sát là động vật biến nhiệt, phụ thuộc hoàn toàn vào nhiệt độ và ánh sáng mà bạn tạo ra trong chuồng. Thiếu đèn UVB với loài cần UVB, sau nhiều tháng con vật có thể gặp vấn đề về xương mà người nuôi không nhận ra sớm. "Ít đòi hỏi về thời gian" không đồng nghĩa với "ít đòi hỏi về hiểu biết".

Ngộ nhận cuối cùng là con vật nhỏ thì tốn ít. Một chú chuột lang có thể có chuồng, cỏ khô và rau xanh tốn kém hơn bạn tưởng, và chi phí thú y cho động vật ngoại lai thường không thấp vì ít nơi nhận khám. Phần chi phí có bài riêng; ở đây chỉ cần nhớ rằng giá con vật lúc mua thường là khoản nhỏ nhất.

Gợi ý theo vài tình huống sống cụ thể

Các gợi ý sau là ví dụ giả định để bạn thấy cách ghép câu trả lời với loài. Nếu tình huống của bạn khác, hãy quay lại tám câu hỏi đầu bài.

  • Nhân viên văn phòng ở căn hộ chung cư, đi làm cả ngày, hay về quê dịp lễ: một bể cá nước ngọt cỡ vừa có lọc, chọn loài hiền dễ tính như cá bảy màu hoặc vài loài cá đàn nhỏ. Tránh vẹt và thỏ vì cả hai cần người ở nhà.
  • Gia đình có nhà ở ngoại thành, có sân, có người lớn tuổi ở nhà ban ngày: một cặp chim nhỏ nuôi sinh sản, hoặc thỏ có khu chạy trong nhà. Người lớn tuổi thường thích tiếng chim buổi sáng và có thời gian dọn lồng.
  • Người trẻ ở một mình, thích quan sát hơn vuốt ve, không ngại côn trùng: một chú tắc kè da báo với chuồng đúng chuẩn là lựa chọn phổ biến, miễn là chấp nhận học kỹ về nhiệt độ và thức ăn.
  • Phụ huynh muốn con học trách nhiệm: bể cá nhỏ có lọc hoặc một chú chuột lang, với điều kiện người lớn là người chịu trách nhiệm chính, trẻ chỉ phụ những việc vừa sức.
  • Người hay chuyển chỗ trọ: tránh hồ koi ngoài trời và chuồng bò sát cỡ lớn; ưu tiên loài có chuồng bể dễ tháo, dễ vận chuyển.

Không có loài nào là "hợp với tất cả". Có những người thật sự hợp nhất với việc chưa nuôi gì lúc này, và đó cũng là một câu trả lời có trách nhiệm.

Trước khi mua: thử một tuần sống như người đã nuôi

Cách hay nhất để kiểm tra lựa chọn là sống thử với nhịp chăm sóc trước khi con vật về. Việc này nghe kỳ nhưng giúp nhiều người tránh được một quyết định vội.

  1. Tìm tài liệu chăm sóc đúng loài, ghi ra các việc phải làm hằng ngày, hằng tuần, hằng tháng.
  2. Đặt báo thức đúng những giờ bạn sẽ phải cho ăn, dọn chuồng, bật tắt đèn trong bảy ngày liền.
  3. Mỗi lần báo thức kêu, dành đúng số phút việc đó cần, kể cả khi đang mệt hay đang bận.
  4. Đo chỗ định đặt chuồng hoặc bể, kiểm tra ổ cắm, ánh nắng các giờ trong ngày, gió lùa.
  5. Hỏi người trong nhà và người sẽ trông giúp khi bạn vắng xem họ có đồng ý không.
  6. Hết bảy ngày, nếu bạn vẫn thấy hào hứng thay vì thở phào vì đã xong, đó là tín hiệu tốt để tiến tới.

Trong tuần thử, bạn cũng nên đến xem tận nơi những người nuôi loài đó lâu năm, hỏi họ điều gì khiến họ bất ngờ nhất sau tháng đầu tiên. Câu trả lời thường là những thứ không có trong bài hướng dẫn.

Nguyên tắc chung khi đã chọn được loài

Khi đã chọn được loài, hãy chọn con nuôi sinh sản có nguồn gốc rõ ràng, không mua động vật bắt từ tự nhiên, càng không mua loài hoang dã nguy cấp hay loài bị cấm buôn bán. Nhiều loài chim, vẹt, bò sát được quản lý theo danh mục loài nguy cấp và Công ước CITES; với những loài này, người bán phải có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Nếu không chắc, hãy hỏi cơ quan kiểm lâm hoặc chi cục chăn nuôi và thú y nơi bạn ở trước khi mua.

Dựng chuồng hoặc bể xong trước, để chạy ổn định vài ngày đến vài tuần tuỳ loài, rồi mới đón con vật về. Tìm trước một bác sĩ thú y có nhận khám động vật ngoại lai trong khu vực, vì lúc con vật có chuyện mới đi tìm thường đã muộn.

Cuối cùng, ngay từ đầu hãy nghĩ đến phương án nếu một ngày bạn không thể nuôi tiếp: người thân nào có thể nhận, nhóm cứu hộ nào nhận loài đó. Dù hoàn cảnh nào, tuyệt đối không thả con vật ra ao hồ, sông suối hay công viên. Thú cưng không sống nổi ngoài tự nhiên, còn loài sống được lại có thể thành loài xâm hại, gây hại cho động vật bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Người mới nuôi lần đầu nên bắt đầu với loài nào?

Không có loài chung cho mọi người mới. Người bận và ở căn hộ thường hợp với bể cá nước ngọt có lọc, người ở nhà nhiều và thích tương tác có thể chọn chim nhỏ hoặc thỏ. Hãy trả lời tám câu hỏi trong bài trước khi chọn.

Nuôi cá có thật sự dễ hơn nuôi chim không?

Cá tốn ít thời gian mỗi ngày hơn khi bể đã ổn định, nhưng đòi hỏi hiểu chu trình nước và kiên nhẫn chạy bể vài tuần trước khi thả cá. Nhiều người mất cá ở tháng đầu vì bỏ qua bước này, nên dễ hay khó tuỳ việc bạn có chịu học không.

Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi bò sát hay rùa không?

Có thể, nhưng cần người lớn giám sát chặt, trẻ phải rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần chạm vào con vật hay đồ trong chuồng, và không để bò sát, rùa đi lại trong bếp hay chỗ ăn uống. Với trẻ dưới năm tuổi, nhiều gia đình chọn đợi thêm vài năm.

Chưa biết ai trông khi đi vắng thì có nên mua không?

Nên giải quyết câu hỏi này trước. Chim, thỏ, chuột lang cần người cho ăn và dọn chuồng hằng ngày. Nếu chưa có người nhờ được, hãy tìm hiểu trước các phương án trông giữ hoặc chọn loài chịu được vài ngày vắng chủ như cá trong bể đã ổn định.

Có nên mua chim, bò sát bắt từ rừng vì rẻ và đẹp hơn không?

Không nên. Động vật bắt từ tự nhiên thường mang bệnh, khó thích nghi, chết nhiều, và việc mua bán góp phần làm cạn quần thể hoang dã. Nhiều loài còn bị pháp luật cấm hoặc phải có giấy tờ. Hãy chọn con nuôi sinh sản có nguồn gốc rõ ràng.

Nếu nuôi một thời gian thấy không hợp thì làm gì?

Tìm người nuôi mới có kinh nghiệm, nhờ người thân, hoặc liên hệ nhóm cứu hộ nhận loài đó, kèm theo chuồng bể và hướng dẫn chăm sóc. Tuyệt đối không thả con vật ra ao hồ, sông suối hay công viên vì con vật khó sống sót và có thể gây hại cho môi trường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138