ThuQuy.comThú Quý
Pháp lý khi nuôi thú cưng đặc biệt

Mua động vật hoang dã qua mạng: vì sao người mua cũng gánh rủi ro pháp lý

Tin rao thú lạ trên mạng xã hội tiềm ẩn rủi ro bị thu giữ, xử phạt, lừa tiền và bệnh lây. Nhận ra tin rao đáng ngờ, xử lý khi lỡ mua và báo cáo cho đúng.

Teenager sitting on a sofa in a Hanoi apartment looking at a smartphone with a blurred blank screen while a parent sits beside, an empty bird cage on the floor

Mua một con vật hoang dã qua mạng, người mua không đứng ngoài vụ việc: nếu loài đó thuộc diện được bảo vệ, người nhận hàng là người đang nuôi nhốt, tàng trữ, và có thể bị thu giữ con vật, bị xử phạt, nặng hơn là bị xử lý hình sự. Ngoài rủi ro pháp lý, đó còn là con đường dễ mất tiền nhất và dễ mang bệnh về nhà nhất trong mọi cách có một con thú cưng.

Bài này không dạy cách tìm hay mua động vật hoang dã. Mục đích là giúp bạn, nhất là phụ huynh có con tuổi teen thích thú lạ, nhận ra những tin rao nên tránh, hiểu vì sao trách nhiệm không chỉ thuộc về người bán, biết làm gì khi lỡ mua và cách báo cáo tin rao đáng ngờ. Mọi điểm về pháp luật được viết ở mức nguyên lý; với tình huống cụ thể, hãy hỏi cơ quan kiểm lâm hoặc luật sư.

Vì sao thú lạ được rao bán nhiều trên mạng

Mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử làm cho việc rao bán con vật trở nên rất dễ: một tấm ảnh, vài dòng mô tả, một nút nhắn tin. Những con vật khó bán ở cửa hàng vì không có giấy tờ được đưa lên nhóm kín, phát trực tiếp, hoặc rao trong các hội nhóm "nuôi thú độc lạ". Người bán không cần cửa hàng, không cần đăng ký kinh doanh, có thể đổi tài khoản khi bị báo cáo.

Phía người mua, hình ảnh một con khỉ con mặc áo, một con cú mắt tròn, một con cu li bám ngón tay rất dễ khiến người ta xiêu lòng. Nhiều video được dựng để con vật trông như thú cưng hiền lành, trong khi đằng sau là chuỗi bắt bẫy, vận chuyển trong điều kiện tồi tệ, nhiều con chết trước khi đến tay người mua.

Một tin rao càng nhấn mạnh "hàng hiếm", "ít người có", "về từ rừng" thì càng nên được hiểu ngược lại: đó là dấu hiệu con vật có nguồn gốc không hợp pháp. Các nền tảng lớn đều có chính sách cấm đăng bán động vật hoang dã, nhưng việc kiểm soát không theo kịp, nên phần phán đoán cuối cùng nằm ở người xem tin.

Bốn loại rủi ro người mua gánh

Rủi ro pháp lý. Pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã và động vật nguy cấp, quý, hiếm không chỉ nhắm vào người bắt và người bán. Người mua, người nhận, người vận chuyển hộ, người nuôi đều có thể bị kiểm tra. Bộ luật Hình sự năm 2015 có các điều riêng về vi phạm quy định bảo vệ động vật hoang dã và về động vật nguy cấp, quý, hiếm; mức xử lý tuỳ loài, số lượng, giá trị.

Rủi ro mất tiền. Rất nhiều tin rao thú lạ là lừa đảo: nhận tiền cọc rồi chặn liên lạc, hoặc đòi thêm "phí vận chuyển đặc biệt", "phí giấy tờ" nhiều lần. Người bị lừa thường ngại báo công an vì biết món hàng mình định mua không hợp pháp, và kẻ lừa đảo hiểu rõ điều đó.

Rủi ro sức khoẻ. Con vật bắt từ tự nhiên, vận chuyển lén, không qua kiểm dịch có thể mang mầm bệnh lây sang người và vật nuôi trong nhà. Bò sát có thể mang vi khuẩn salmonella; chim hoang có thể mang mầm bệnh đường hô hấp; khỉ và thú hoang có thể cắn, cào, truyền bệnh. Trẻ nhỏ là đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất.

Rủi ro cho chính con vật. Con vật hoang dã nuôi trong nhà thường không được ăn đúng, sống đúng nhiệt độ, đúng không gian. Nhiều con suy kiệt, chết trong vài tuần đầu. Con nào sống sót cũng khó được thả lại tự nhiên vì đã mất kỹ năng sinh tồn.

Dấu hiệu tin rao nên tránh

Danh sách dưới không dạy cách tìm, mà giúp bạn nhận ra tin rao có vấn đề khi lướt thấy. Gặp một dấu hiệu là đủ lý do để không nhắn tin hỏi giá.

  • Con vật là loài bản địa ít khi thấy ở cửa hàng: khỉ, cu li, cầy, sóc bay, tê tê, cú, diều hâu, rùa núi, kỳ đà, trăn.
  • Người bán nói con vật "bắt từ rừng", "hàng thiên nhiên", "còn hoang", hoặc khoe số lượng lớn cùng lúc.
  • Người bán né câu hỏi về giấy tờ, nói "không cần giấy", "giấy làm sau", hoặc báo hai mức giá có giấy và không giấy.
  • Chỉ nhận chuyển khoản trước, không cho xem tận nơi, đề nghị giao qua xe khách, gửi kèm hàng hoá khác.
  • Ảnh con vật bị nhốt chật, bị cột dây, bị cắt móng, nhổ răng, hoặc mặc quần áo để trông "dễ thương".
  • Tài khoản mới lập, tên thay đổi liên tục, bình luận bị tắt hoặc xoá thường xuyên.

Với con tuổi teen, cách hiệu quả hơn cấm đoán là cùng con xem một tin rao và chỉ ra những dấu hiệu này. Khi hiểu lý do, các em thường tự bỏ ý định và đôi khi còn chủ động báo cáo tin rao.

Lỡ mua rồi: làm gì cho đúng

Nếu bạn hoặc người trong nhà đã lỡ nhận một con vật hoang dã mua qua mạng, việc giữ im lặng và nuôi tiếp chỉ làm rủi ro lớn thêm theo thời gian.

  1. Không bán lại, không cho người khác, không thả ra ngoài tự nhiên. Cả ba cách này đều không xoá được trách nhiệm và có thể gây hại cho con vật.
  2. Giữ con vật ở nơi an toàn, tách khỏi trẻ nhỏ và vật nuôi khác, rửa tay kỹ sau khi chạm vào.
  3. Giữ lại toàn bộ tin nhắn, ảnh tin rao, thông tin chuyển khoản, thông tin người giao hàng. Đây là thông tin quan trọng nếu cơ quan chức năng cần truy vết người bán.
  4. Liên hệ hạt kiểm lâm hoặc chi cục kiểm lâm nơi bạn ở để trình bày và hỏi về việc giao nộp. Chủ động báo thường được nhìn nhận là thiện chí.
  5. Nếu bạn lo lắng về trách nhiệm của mình, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm việc với cơ quan chức năng để hiểu rõ quyền và nghĩa vụ.

Nếu con vật có dấu hiệu bệnh hoặc có người trong nhà bị cắn, cào, ưu tiên sức khoẻ trước: đưa người đi khám, báo cho bác sĩ biết con vật là loài gì để được tư vấn đúng.

Báo cáo tin rao đáng ngờ: báo ở đâu, báo thế nào

Báo cáo tin rao là việc nhỏ nhưng có tác dụng, nhất là khi nhiều người cùng báo. Bạn không cần chắc chắn trăm phần trăm con vật là loài cấm; cơ quan chức năng sẽ xác minh.

KênhKhi nào dùngGửi kèm gì
Nút báo cáo của nền tảngMọi tin rao bán động vật hoang dã bạn thấyChọn mục bán động vật hoặc hàng cấm, không cần thêm gì
Cơ quan kiểm lâm địa phươngTin rao có địa chỉ, số lượng lớn, loài có vẻ quý hiếmẢnh chụp màn hình tin rao, tên tài khoản, thời gian
Công an xã, phườngBị lừa đảo tiền, hoặc biết nơi nhốt giữ cụ thểBằng chứng chuyển khoản, tin nhắn, địa điểm
Tổ chức bảo tồn có đường dây tiếp nhậnKhông biết báo ai, muốn được hướng dẫnMô tả ngắn, ảnh chụp màn hình

Chụp màn hình trước khi báo, vì tin rao thường bị xoá nhanh. Không nhắn tin giả làm người mua để "gài" người bán; việc đó nên để cơ quan chức năng làm.

Có thú cưng lạ mà không cần đến tin rao trên mạng

Mong muốn nuôi một con vật khác lạ là chính đáng. Thế giới thú cưng ngoài chó mèo đủ rộng để thoả mãn điều đó mà không chạm vào động vật hoang dã: vẹt cockatiel biết huýt sáo, tắc kè da báo hiền và dễ chăm, rắn ngô nhiều màu, thỏ tai cụp, chuột lang kêu chít chít, cá betta, bể thuỷ sinh nhỏ. Những loài này được nhân nuôi rộng rãi, có cửa hàng đàng hoàng, có cộng đồng người nuôi chia sẻ kinh nghiệm.

Khi mua, hãy chọn nơi bán cho bạn đến xem tận nơi, cho xem điều kiện nuôi, sẵn sàng trả lời về nguồn gốc và chỉ cách chăm sóc. Một người bán tử tế thường hỏi lại bạn nhiều câu: nhà có trẻ nhỏ không, đã có chuồng chưa, có thời gian chăm không. Đó là dấu hiệu bạn đang ở đúng chỗ.

Và nếu bạn quan tâm đến động vật hoang dã thật sự, có những cách gần gũi chúng mà không cần nuôi: đi các vườn quốc gia có hướng dẫn, tham gia hoạt động tình nguyện của trung tâm cứu hộ, hay đơn giản là trồng cây bản địa quanh nhà để chim tự tìm đến. Những trải nghiệm đó cho trẻ con nhiều hơn một con vật bị nhốt trong lồng.

Người mua là mắt xích cuối, nhưng là mắt xích giữ cả chuỗi

Chuỗi buôn bán động vật hoang dã thường được kể từ đầu: người đặt bẫy trong rừng, người gom hàng ở bìa rừng, người vận chuyển qua nhiều tỉnh, người rao bán trên mạng. Ít khi người ta kể từ cuối, nơi có một người bấm nút chuyển khoản. Nhưng chính người ở cuối chuỗi quyết định chuỗi đó có tồn tại hay không. Không có ai mua, không ai mất công bẫy một con cu li hay một con chim chích choè lửa để bán.

Vì vậy chính sách quản lý động vật hoang dã ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam, ngày càng chú ý cả phía cầu chứ không chỉ phía cung. Chỉ thị 29/CT-TTg năm 2020 của Thủ tướng về một số giải pháp cấp bách quản lý động vật hoang dã là một ví dụ cho hướng này, nhấn mạnh việc không mua bán, tiêu thụ, nuôi nhốt động vật hoang dã trái phép. Người nuôi cảnh, dù chỉ mua một con, cũng nằm trong bức tranh đó.

Điều này không nhằm khiến người mua cảm thấy tội lỗi, mà giúp họ thấy sức mạnh của lựa chọn. Mỗi lần bạn lướt qua một tin rao thú lạ mà không nhắn tin, mỗi lần bạn giải thích cho người thân vì sao không nên mua, là một lần chuỗi đó yếu đi. Với phụ huynh, cách con mình nhìn những tin rao như vậy hôm nay sẽ theo các em đến khi trưởng thành và tự quyết định chi tiêu.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ mua một con khỉ con về nuôi thì có sao không?

Có. Khỉ là động vật hoang dã, nhiều loài thuộc diện được bảo vệ. Người mua và người nuôi có thể bị thu giữ con vật, bị xử phạt hoặc xử lý hình sự tuỳ loài. Khỉ còn có thể cắn, cào và mang mầm bệnh. Không nên mua dưới bất kỳ hình thức nào.

Bị lừa tiền khi mua thú lạ qua mạng có nên báo công an không?

Nên báo, kèm bằng chứng chuyển khoản và tin nhắn. Nếu món hàng là động vật hoang dã thuộc diện bảo vệ, bạn nên trình bày trung thực; nếu lo về trách nhiệm của mình, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm việc với cơ quan chức năng.

Làm sao biết con vật rao bán có phải động vật hoang dã không?

Tra tên khoa học của loài và kiểm trong danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm, phụ lục CITES hiện hành, hoặc gửi ảnh cho cơ quan kiểm lâm. Dấu hiệu nhanh: loài bản địa ít thấy ở cửa hàng, người bán nói bắt từ rừng, không có giấy tờ.

Báo cáo tin rao có làm mình gặp rắc rối không?

Không. Báo cáo qua nút của nền tảng là ẩn danh với người đăng. Khi báo cơ quan kiểm lâm, bạn chỉ cung cấp ảnh chụp màn hình và thông tin bạn thấy. Không cần giả làm người mua hay tự điều tra.

Con tuổi teen cứ đòi mua thú lạ trên mạng thì nói thế nào?

Cùng con xem tin rao và chỉ ra dấu hiệu nguồn gốc không hợp pháp, giải thích rủi ro cho con vật và cho gia đình. Sau đó gợi ý những loài thú cưng lạ mà hợp pháp như tắc kè da báo, rắn ngô, cockatiel, và để con tham gia chuẩn bị chuồng trại.

Mua động vật hoang dã đã chết, mua bộ phận như lông, mai, sừng có vi phạm không?

Với loài thuộc diện bảo vệ, bộ phận và sản phẩm của chúng cũng nằm trong phạm vi quản lý; mua bán, tàng trữ có thể vi phạm pháp luật. Không nên mua. Nếu thấy rao bán, bạn có thể báo cơ quan kiểm lâm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138