ThuQuy.comThú Quý
Bò sát cảnh

Đèn UVB và đèn sưởi cho bò sát: chọn loại, khoảng cách, thay bóng và xử lý mất điện

Phân biệt đèn phơi, bóng gốm, tấm sưởi và đèn UVB; chọn bộ điều nhiệt, khoảng cách, lịch thay bóng, phòng cháy và cách giữ ấm bò sát khi mất điện.

Close view of a hand adjusting a lamp fixture with a protective wire cage above a reptile enclosure in a Thai Nguyen home during a cold evening, warm amber glow, side angle

Bò sát nuôi trong nhà cần hai thứ mà mặt trời vốn cho chúng: nhiệt để điều chỉnh thân nhiệt và tiêu hoá, và tia UVB để da tổng hợp vitamin D3 giúp hấp thu canxi. Đèn sưởi lo phần nhiệt, đèn UVB lo phần tia cực tím; một bóng đèn sáng chói không có nghĩa là có UVB, và một bóng UVB không phải lúc nào cũng đủ nóng.

Bài này giải thích từng loại nguồn nhiệt và nguồn UVB, cách chọn bộ điều nhiệt, khoảng cách lắp, lịch thay bóng, những lỗi gây bỏng và cháy, và một kế hoạch cụ thể khi mất điện giữa đợt rét đậm. Thú Quý không giới thiệu hãng hay chỗ bán; bạn đọc thông số trên hộp và tài liệu của nhà sản xuất, đối chiếu với nhu cầu loài mình nuôi.

Các loại nguồn nhiệt và khi nào dùng

Nguồn nhiệt chia theo hai câu hỏi: có phát sáng hay không, và làm ấm từ trên xuống hay từ dưới lên. Loài hoạt động ban ngày thường hợp với nhiệt từ trên xuống kèm ánh sáng, giống mặt trời.

Nguồn nhiệtPhát sángCách làm ấmDùng khi
Bóng phơi halogen hoặc sợi đốtCóTừ trên chiếu xuống, tạo điểm phơiBan ngày, loài phơi nắng như rồng Úc, rồng Nam Mỹ, rùa cạn
Bóng gốm sưởiKhôngToả nhiệt từ trênBan đêm khi phòng quá lạnh, hoặc loài cần ấm mà không cần sáng
Tấm sưởi dán đáyKhôngLàm ấm nền từ dướiLoài sống dưới đất như tắc kè da báo, rắn; hỗ trợ tiêu hoá
Tấm sưởi bức xạ gắn trầnKhôngToả nhiệt đều từ trênChuồng PVC lớn, giữ ấm nền chung
Bóng thuỷ ngân hơi có UVBCóVừa nóng vừa phát UVBChuồng lớn, trần cao, loài phơi nắng mạnh
Đá sưởiKhôngNóng cục bộKhông khuyến khích, dễ gây bỏng bụng

Bóng phơi phát ra cả ánh sáng nhìn thấy và tia hồng ngoại, làm ấm bề mặt đá như nắng thật. Bóng gốm và tấm sưởi không sáng nên dùng được ban đêm mà không làm rối chu kỳ ngủ. Đèn màu đỏ, màu tím từng được bán như "đèn ban đêm" cho bò sát; hiện nay nhiều người nuôi tránh vì bò sát vẫn nhìn thấy ánh sáng đó, ảnh hưởng giấc ngủ.

Đá sưởi được nhắc riêng vì từng gây rất nhiều ca bỏng: con vật nằm dán bụng lên đá, không rời đi kịp khi quá nóng. Nếu bạn đang dùng, nên thay bằng tấm sưởi có bộ điều nhiệt hoặc bóng phơi.

Bộ điều nhiệt: thiết bị bắt buộc chứ không phải phụ kiện

Vì sao cần. Nguồn nhiệt cắm thẳng vào ổ điện sẽ chạy hết công suất bất kể trời nóng hay lạnh. Trưa tháng năm ở miền Nam, đầu nóng có thể vượt mức an toàn; đêm rét ở miền Bắc, cùng bóng đó lại không đủ. Bộ điều nhiệt đo nhiệt qua đầu dò và bật tắt hoặc giảm công suất để giữ mức bạn đặt.

Loại bật tắt. Ngắt điện khi đủ nóng, cấp lại khi nguội. Hợp với tấm sưởi và bóng gốm. Không nên dùng với bóng phơi phát sáng, vì đèn tắt bật liên tục làm con vật bị chớp sáng.

Loại giảm sáng. Giảm dần công suất bóng phơi khi gần đủ nhiệt, ánh sáng mờ đi thay vì tắt đột ngột. Hợp với bóng halogen, sợi đốt.

Loại tỷ lệ. Cấp điện theo xung để giữ nhiệt rất ổn định, dùng được cho tấm sưởi và bóng gốm. Thường đắt hơn nhưng nhiệt mượt hơn.

Không dùng bộ điều nhiệt cho bóng UVB và bóng thuỷ ngân hơi. Bóng UVB dạng ống cần chấn lưu riêng; bóng thuỷ ngân hơi bị hỏng khi bị giảm điện. Những bóng này chạy theo hẹn giờ, nhiệt độ được điều chỉnh bằng khoảng cách.

Đặt đầu dò đúng chỗ. Đầu dò của bộ điều nhiệt đặt ở vị trí cần khống chế, thường là mặt nền dưới điểm phơi hoặc trên tấm sưởi, cố định bằng băng dính chịu nhiệt để con vật không kéo lệch. Đầu dò bị kéo ra chỗ mát là bộ điều nhiệt sẽ tưởng chuồng lạnh và đốt nóng mãi.

Đèn UVB: vì sao cần, chọn loại nào, đặt cách bao xa

Tia UVB kích thích da bò sát tổng hợp vitamin D3, chất cần để ruột hấp thu canxi từ thức ăn. Thiếu UVB lâu dài, đặc biệt ở loài phơi nắng mạnh như rồng Úc, rồng Nam Mỹ, rùa cạn, là một trong những nguyên nhân chính của bệnh xương chuyển hoá. Loài hoạt động lúc chạng vạng như tắc kè da báo hay rắn ngô cần mức thấp hơn nhiều, nhưng xu hướng chung hiện nay là vẫn cung cấp một mức UVB thấp kèm chỗ trốn.

Bóng UVB phổ biến có ba dạng. Bóng ống loại T5 cường độ cao cho vùng phủ rộng, hiệu quả ở khoảng cách xa hơn, hiện được nhiều người nuôi ưa dùng. Bóng ống T8 yếu hơn, phải đặt gần hơn. Bóng xoắn nhỏ gọn phủ vùng hẹp, chất lượng không đều giữa các loại. Bóng thuỷ ngân hơi vừa nóng vừa có UVB, hợp chuồng trần cao. Nhà sản xuất thường ghi phần trăm UVB trên bóng như 5% hay 10% hoặc 12%; con số này cùng khoảng cách quyết định lượng UVB tới con vật.

Khoảng cách là thông số quan trọng nhất và hay bị làm sai. Đặt quá xa thì UVB yếu đến mức vô dụng; đặt quá gần, nhất là bóng mạnh, có thể gây tổn thương mắt và da. Hãy làm theo bảng khoảng cách nhà sản xuất cung cấp cho từng loài hoặc nhóm loài. Người nuôi kỹ dùng máy đo chỉ số UV để kiểm tra ở chỗ con vật phơi. Theo các hướng dẫn chăn nuôi bò sát phổ biến, loài phơi nắng mạnh như rồng Úc cần chỗ phơi có chỉ số UV ở mức trung bình, trong khi loài sống trong bóng râm hay hoạt động lúc chạng vạng chỉ cần mức rất thấp. Luôn có vùng râm để con vật tự tránh khi đã đủ.

Tia UVB không xuyên qua kính và hầu hết nhựa trong, kể cả kính cửa sổ. Lưới kim loại phía trên chuồng cũng chặn một phần đáng kể, lưới càng dày càng chặn nhiều. Vì vậy, bóng UVB đặt trên nắp lưới cần mạnh hơn, hoặc bạn lắp bóng bên trong chuồng với lồng bảo vệ.

Lịch vận hành và thay bóng

Đèn chạy đều mỗi ngày nên dễ bị quên. Một lịch đơn giản giúp bạn không bỏ sót:

  1. Cắm đèn phơi và đèn UVB vào ổ hẹn giờ, chu kỳ sáng khoảng mười hai giờ, điều chỉnh theo loài và mùa. Bò sát cần ngày và đêm rõ ràng.
  2. Mỗi ngày nhìn nhanh: bóng phơi sáng, bóng UVB sáng, đèn báo của bộ điều nhiệt hoạt động, nhiệt kế ở hai đầu chuồng trong khoảng mong muốn.
  3. Mỗi tuần dùng súng đo hồng ngoại kiểm nhiệt mặt đá phơi, so với tuần trước. Bóng phơi sắp hỏng hay nóng không đều.
  4. Ghi ngày lắp bóng UVB lên một mẩu băng dính dán cạnh chuồng. Lượng UVB giảm dần theo thời gian dù bóng vẫn sáng; thay theo thời hạn nhà sản xuất ghi, thường từ sáu tháng đến một năm.
  5. Khi thay bóng UVB mới, kiểm lại khoảng cách theo hướng dẫn, vì bóng mới mạnh hơn bóng cũ.
  6. Lau bụi trên bóng và chụp phản quang mỗi tháng khi đèn đã nguội; bụi làm giảm lượng ánh sáng và UVB.
  7. Giữ sẵn một bóng phơi dự phòng; bóng hay cháy vào lúc tối muộn hoặc ngày lễ khi cửa hàng đóng cửa.

Bóng UVB cũ chưa cháy không nên vứt chung rác sinh hoạt, vì nhiều loại bóng huỳnh quang chứa một lượng nhỏ thuỷ ngân. Hãy theo hướng dẫn thu gom rác thải nguy hại tại địa phương.

Phòng bỏng và phòng cháy

Đèn sưởi cho bò sát thường là bóng công suất lớn, nóng tới mức làm cháy giấy, vải. Hầu hết tai nạn có thể tránh bằng vài nguyên tắc:

  • Mọi bóng phơi và bóng gốm phải có lồng lưới bảo vệ, để con vật leo lên cành hay rắn quấn lên không chạm trực tiếp vào bóng.
  • Dùng đui đèn bằng sứ chịu nhiệt; đui nhựa thông thường có thể chảy, biến dạng với bóng gốm hoặc bóng công suất lớn.
  • Kẹp đèn chắc chắn, không để đèn chỉ đặt hờ trên nắp lưới, nơi mèo nhảy lên hay rèm cửa quệt qua có thể làm đổ.
  • Đèn cách xa rèm, giấy, nệm, gỗ khô; không phủ chăn lên chuồng khi đèn đang bật.
  • Không dùng ổ cắm nối dài cắm chồng nhiều thiết bị; dùng ổ có cầu chì, đi dây gọn, tránh dây đi qua chỗ ẩm.
  • Kiểm tra định kỳ dây điện, đui đèn, ổ hẹn giờ có bị nóng chảy, đổi màu hay có mùi khét không.
  • Nhà có trẻ nhỏ: chuồng khoá, bộ điều nhiệt và ổ cắm đặt cao, nhắc trẻ không chạm vào đèn kể cả khi đã tắt, vì bóng cần thời gian nguội.

Một chuồng bò sát chạy đèn mười hai giờ mỗi ngày quanh năm là một thiết bị điện hoạt động liên tục trong nhà. Đối xử với nó cẩn thận như với bình nóng lạnh hay bếp điện.

Mất điện giữa đợt rét: kế hoạch giữ ấm từng giờ

Ở các tỉnh phía Bắc như Hà Nội, Lào Cai, Lạng Sơn, Thái Nguyên, có những đêm nhiệt độ trong nhà xuống dưới 12 độ C. Bò sát khoẻ chịu được lạnh ngắn vài giờ, nhưng mất điện cả đêm có thể làm con vật suy yếu, nhất là con non và con đang bệnh. Chuẩn bị trước giúp bạn không luống cuống.

Trong giờ đầu, giữ nguyên chuồng đóng kín để giữ phần nhiệt còn lại. Phủ chăn hoặc tấm xốp quanh chuồng, chừa một khe để không khí lưu thông. Đổ nước nóng vào chai nhựa chịu nhiệt hoặc túi chườm, quấn khăn dày, đặt vào hoặc cạnh chỗ trốn của con vật; con vật sẽ tự lại gần khi lạnh. Không đặt chai nóng trực tiếp sát thân con vật.

Nếu mất điện kéo dài, chuyển con vật sang hộp nhựa nhỏ có lỗ thở, lót khăn, đặt túi chườm quấn khăn bên dưới một nửa hộp, rồi đặt hộp trong một thùng xốp. Hộp nhỏ giữ nhiệt dễ hơn chuồng lớn. Nhiều người đặt thùng trong phòng nhỏ nhất của nhà, đóng cửa, ở cùng người để tận dụng hơi ấm. Không dùng lò than, bếp ga hay lò sưởi đốt nhiên liệu trong phòng kín để sưởi cho thú hay cho người, vì nguy cơ ngộ độc khí CO.

Không cho con vật ăn khi đang lạnh và khi chuồng chưa ấm trở lại ít nhất một ngày; thức ăn trong ruột lúc thân nhiệt thấp không tiêu được, có thể lên men. Khi có điện lại, khôi phục nhiệt từ từ, kiểm nhiệt độ hai đầu chuồng trước khi trả con vật về. Nếu khu bạn hay mất điện, có thể cân nhắc bộ lưu điện cho tấm sưởi công suất nhỏ, và luôn giữ sẵn túi chườm, thùng xốp. Con vật lờ đờ kéo dài sau khi đã được làm ấm cần được bác sĩ thú y khám.

Câu hỏi thường gặp

Có thể dùng bóng đèn sợi đốt thường thay đèn phơi bò sát không?

Bóng sợi đốt thường vẫn tạo nhiệt và ánh sáng, nhiều người dùng tạm làm điểm phơi, nhưng nên đi kèm chụp phản quang, đui sứ, lồng bảo vệ và bộ điều nhiệt giảm sáng. Bóng thường không có UVB, nên bạn vẫn cần đèn UVB riêng.

Đèn UVB có làm hại mắt người không?

Đèn UVB cho bò sát phát tia cực tím ở mức đủ cho con vật trong chuồng; người không nên nhìn thẳng vào bóng ở khoảng cách gần trong thời gian dài. Đặt bóng trong chuồng có chụp, không đặt ngang tầm mắt người đi qua lại, và không để trẻ nhìn chằm chằm vào bóng.

Tắt đèn ban đêm thì bò sát có lạnh không?

Nhiệt độ hạ xuống ban đêm là tự nhiên và có lợi cho nhiều loài. Chỉ khi phòng lạnh dưới mức an toàn của loài, bạn mới cần nguồn nhiệt không phát sáng như bóng gốm hoặc tấm sưởi, cắm qua bộ điều nhiệt.

Bóng UVB còn sáng sao phải thay?

Ánh sáng nhìn thấy và tia UVB không suy giảm cùng tốc độ. Sau vài tháng tới một năm, nhiều bóng vẫn sáng nhưng lượng UVB đã giảm đáng kể. Không có máy đo, bạn không biết điều này bằng mắt, nên thay theo thời hạn nhà sản xuất là cách an toàn.

Cho bò sát phơi nắng thật qua cửa kính có thay được đèn UVB không?

Không. Kính cửa sổ chặn gần hết tia UVB, nên con vật chỉ nhận nhiệt mà không có lợi ích tổng hợp vitamin D3. Ngoài ra chuồng kính để dưới nắng có thể nóng quá mức rất nhanh. Phơi nắng thật phải ở ngoài trời, trong lồng lưới, có bóng râm và người trông.

Một chuồng cần bao nhiêu đèn?

Thường là một nguồn nhiệt chính tạo điểm phơi, một đèn UVB phủ phần lớn chiều dài chuồng, và khi cần thì thêm một nguồn nhiệt ban đêm không phát sáng. Chuồng rất lớn có thể cần nhiều bóng phơi. Số lượng cụ thể tuỳ kích thước chuồng, loài nuôi và nhiệt độ phòng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138