ThuQuy.comThú Quý
Cá cảnh nước ngọt và bể thuỷ sinh

Cá bảy màu (guppy) cho người mới: nuôi, sinh sản và kiểm soát số lượng trong bể

Cá bảy màu dễ nuôi nhưng đẻ liên tục. Cách chọn cá khoẻ, dựng bể, tỉ lệ đực cái, chăm cá con, giữ số lượng vừa bể và lý do không thả guppy ra mương.

Macro shot of colorful male guppies with fan tails darting among fine green moss in a small tank on a balcony shelf in Can Tho, bright overcast daylight

Cá bảy màu, hay guppy, là một trong những cá cảnh dễ nuôi nhất: chịu được dải nhiệt độ rộng, ăn tạp, đẻ con trực tiếp và cá con bơi được ngay. Chính khả năng sinh sản đó là điều người mới hay bất ngờ: một con cái có thể đẻ nhiều lứa nối nhau, sau vài tháng bể nhỏ đã chật cá. Nuôi guppy tốt vì vậy gồm hai phần: chăm cá khoẻ và chủ động giữ số lượng.

Bài viết giúp bạn chọn cá khoẻ khi mua, dựng bể hợp, chọn tỉ lệ đực cái, nuôi cá con, và có sẵn phương án khi cá đẻ nhiều hơn bể chứa được. Phần cuối giải thích vì sao guppy, dù nhỏ và hiền, không được thả ra mương, ao hồ.

Chọn cá bảy màu khoẻ khi mua

Guppy được lai tạo rất nhiều, nhiều dòng đẹp nhưng sức đề kháng kém đi. Dù chọn dòng nào, hãy quan sát kỹ vài phút ở bể của nơi bán.

  • Cá bơi nhanh nhẹn, tản đều trong bể, không đứng một góc hay nằm đáy.
  • Vây xoè, không kẹp sát thân, không rách tưa, không có đốm trắng hay lớp mờ như bụi.
  • Thân thẳng, không cong vẹo cột sống, bụng không hóp hay phình bất thường.
  • Cả bể của nơi bán không có cá chết nổi, không có con nào thở gấp ngoi mặt nước.
  • Hỏi cá được nuôi trong nước thế nào, cho ăn gì, để làm quen dễ hơn khi về nhà.
  • Nếu đã có bể nuôi cá khác, nuôi cá mới riêng vài tuần để theo dõi trước khi cho vào bể chung.

Guppy đực có vây đuôi to, màu rực; con cái lớn hơn, màu thường nhạt hơn, phía sau bụng có đốm tối gọi là đốm thai, đậm dần khi sắp đẻ. Cá cái mua ở cửa hàng nuôi chung với đực thì gần như chắc đã mang thai, vì chúng có thể giữ tinh trùng và đẻ nhiều lứa mà không cần gặp lại con đực.

Dựng bể cho guppy

Guppy sống được trong điều kiện khá rộng, nhưng sống khoẻ và lên màu đẹp cần sự ổn định. Bảng dưới là khoảng tham khảo phổ biến.

Yếu tốKhoảng tham khảoLưu ý
Thể tíchTừ khoảng 30 lít cho một nhóm nhỏBể lớn hơn chịu được lứa cá con mà nước không xấu đi nhanh
Nhiệt độKhoảng 22–28°CNước quá ấm cá lớn nhanh nhưng tuổi thọ ngắn hơn
Độ cứng, pHƯa nước trung tính tới hơi kiềm, hơi cứngNước máy ở nhiều vùng đã hợp, không cần chỉnh
LọcLọc bông chạy sục khíKhông hút cá con; dòng nhẹ hợp vây đuôi to
CâyRêu, rong đuôi chó, bèo nhỏChỗ trốn cho cá con và cá cái bị đực đuổi
NắpNên cóGuppy khoẻ có thể nhảy khỏi bể khi bị đuổi

Nuôi guppy trong chậu, lu ngoài ban công cũng phổ biến ở miền Nam. Chậu có cây thuỷ sinh, đặt nơi có nắng buổi sáng, che mưa lớn để nước không đổi đột ngột, và có lưới che chim, mèo. Quan trọng là chậu không tràn ra mương khi mưa to.

Tỉ lệ đực cái và chuyện cá đực đuổi cái

Một đực với hai ba cái là tỉ lệ thường được khuyên. Cá đực gần như liên tục theo đuổi cá cái để giao phối. Nếu đực nhiều hơn, cá cái bị đuổi suốt ngày, căng thẳng, dễ bệnh, có con chết vì kiệt sức.

Bể toàn cá đực là cách đơn giản nhất để không có cá con. Bể chỉ có đực không sinh sản, màu sắc lại rực rỡ nhất. Cá đực vẫn khoe vây với nhau nhưng hiếm khi gây thương tích như betta.

Bể toàn cá cái vẫn có thể ra cá con trong vài tháng đầu. Như đã nói, cá cái giữ được tinh trùng từ trước. Muốn bể cái không sinh sản, phải chờ qua một thời gian sau khi tách khỏi đực.

Cây rậm giúp cá cái nghỉ. Rêu, rong và cây lá nhỏ tạo góc khuất để cá cái lánh khỏi con đực, giảm căng thẳng rõ rệt.

Cá con ra đời và cách nuôi

Guppy là cá đẻ con: trứng nở trong bụng mẹ, cá con ra đời đã bơi và tự ăn được. Một lứa có thể vài con tới vài chục con tuỳ tuổi và kích thước cá mẹ. Khoảng cách giữa các lứa thường tính bằng tuần. Cá trưởng thành, kể cả bố mẹ, ăn cá con, nên trong bể chung không có cây che thì số sống sót thường rất ít.

Muốn giữ cá con, cách nhẹ nhàng nhất là để nhiều rêu và cây lá nhỏ; một phần cá con sẽ trốn được và lớn lên. Cách chủ động hơn là chuyển cá con sang bể nhỏ riêng có lọc bông. Hộp đẻ treo trong bể nhốt cá mẹ khá chật, làm cá mẹ căng thẳng, nên chỉ dùng ngắn và cẩn thận.

Cá con cần những bữa rất nhỏ, chia vài lần mỗi ngày: cám nghiền mịn, ấu trùng artemia mới nở là thức ăn phổ biến. Thay nước nhẹ đều đặn quan trọng hơn cho ăn nhiều, vì bể nhỏ đông cá con bẩn rất nhanh. Sau vài tuần đến vài tháng, có thể phân biệt đực cái để tách ra trước khi chúng bắt đầu sinh sản, tránh lai cận huyết liên tục.

Giữ số lượng guppy vừa bể

Bể chật là nguyên nhân hàng đầu khiến bể guppy đi xuống: nước bẩn, cá còi, bệnh lan nhanh. Có kế hoạch từ đầu dễ hơn nhiều so với xử lý khi bể đã quá tải.

  1. Quyết định ngay từ khi mua: bạn muốn cho cá sinh sản hay không. Nếu không, nuôi toàn đực.
  2. Nếu muốn có cá con, ước lượng bể chứa được bao nhiêu con trưởng thành. Khi gần chạm mức đó, ngừng tách cá con ra nuôi riêng, để bể chung tự cân bằng nhờ cá lớn ăn bớt.
  3. Tách đực cái khi cá con vừa phân biệt được giới tính nếu bạn muốn dừng hẳn việc sinh sản.
  4. Tìm trước người nhận: bạn bè có bể, nhóm người nuôi cá trong tỉnh, cửa hàng cá cảnh quen có thể nhận lại cá khoẻ.
  5. Không bao giờ giải quyết bằng cách thả cá ra mương, ao, hồ hay xả xuống cống.

Một số người nuôi giữ thêm một bể phụ nhỏ để "giảm áp" khi lứa mới ra. Cách này tốt nếu bạn có thời gian chăm thêm bể, nhưng chỉ đẩy vấn đề đi chậm lại nếu không có kế hoạch cho cá lớn lên.

Vì sao không thả guppy ra tự nhiên

Guppy có nguồn gốc từ vùng Nam Mỹ và các đảo lân cận. Chúng từng được đưa tới nhiều nơi trên thế giới với hy vọng ăn lăng quăng, diệt muỗi. Kết quả ở nhiều nơi là guppy lan rộng, cạnh tranh thức ăn, ăn trứng và cá con của cá bản địa, trong khi hiệu quả diệt muỗi không hơn các loài cá bản địa có sẵn.

Khả năng sinh sản làm guppy trở thành loài dễ lập quần thể mới: chỉ một con cái mang thai thoát ra đã có thể sinh ra cả đàn. Ở nước ta, cá bảy màu đã xuất hiện ở nhiều mương rạch gần khu dân cư. Mỗi lần ai đó đổ bể ra mương, nguy cơ đó lại tăng thêm.

Nguyên tắc chung cho mọi loài cá cảnh: cá, ốc, cây, nước bể không ra môi trường tự nhiên. Khi không nuôi được nữa, tìm người nhận. Việc thả động vật ngoại lai ra tự nhiên có thể vi phạm quy định về đa dạng sinh học; nếu cần biết rõ, bạn có thể hỏi cơ quan quản lý môi trường hay chi cục chăn nuôi và thú y ở địa phương.

Cho guppy ăn gì để lên màu và sống lâu

Cám viên hoặc cám mảnh cỡ nhỏ làm nền. Guppy miệng nhỏ, ăn ở tầng mặt và giữa. Cám mảnh mỏng hoặc viên siêu nhỏ hợp hơn viên to. Chọn loại có thành phần đạm từ cá, tôm, côn trùng; không cần chạy theo quảng cáo tăng màu.

Xen kẽ mồi đông lạnh hoặc mồi sống sạch. Artemia, bo bo, lăng quăng đông lạnh giúp cá cái hồi sức sau mỗi lứa đẻ và cá đực lên màu. Mồi sống vớt ngoài mương dễ mang mầm bệnh, nên chọn nguồn rõ ràng.

Ít mà nhiều bữa tốt hơn một bữa to. Hai ba bữa nhỏ mỗi ngày, cá ăn hết trong một phút. Bể đông cá con thì chia nhỏ hơn nữa, vớt cám chìm thừa để nước không bẩn.

Rau và tảo là phần bổ sung. Guppy ăn tạp, hay rỉa tảo trên lá cây và kính. Một ít cám có thành phần thực vật hoặc rau chần nghiền nhỏ là đủ, không cần nhiều.

Đi vắng vài ngày không cần lo. Guppy trưởng thành nhịn được vài ngày trong bể đã có tảo và vi sinh. Nhờ người cho ăn thì chia sẵn khẩu phần, vì cho quá tay khi chủ đi vắng là chuyện rất thường gặp.

Dấu hiệu guppy không khoẻ

Dòng guppy lai tạo kỹ thường nhạy cảm hơn guppy thường. Phát hiện sớm giúp bạn kiểm tra nước và tìm trợ giúp trước khi bệnh lan cả bể.

  • Vây đuôi cụp, dính lại thành một dải: cá căng thẳng hoặc nước kém, thường là dấu hiệu đầu tiên.
  • Đốm trắng li ti, cá cọ mình: hay xuất hiện sau khi nhiệt độ dao động mạnh, ví dụ đợt gió lạnh ở miền Bắc.
  • Cá gầy dần dù vẫn ăn, cột sống cong: có thể liên quan tới bệnh mạn tính hoặc lai cận huyết lâu đời; nên tách riêng và hỏi người có chuyên môn.
  • Cá cái nằm đáy lâu, thở gấp sau khi đẻ: có thể kiệt sức vì đẻ dày và bị đực đuổi; giảm số đực, thêm cây che.
  • Nhiều con chết rải rác trong vài ngày: đo nước ngay, xem có cá mới thả vào gần đây không, và đừng thả thêm cá cho tới khi rõ nguyên nhân.

Khi phải xử lý bệnh, đưa cá bệnh sang bể riêng giúp bảo vệ cả đàn và tránh đổ thuốc vào bể chính có vi sinh, cây, tép. Cách chữa và liều dùng nên hỏi bác sĩ thú y thuỷ sản hoặc người có chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Cá bảy màu bao lâu đẻ một lần?

Thời gian mang thai thường khoảng ba đến bốn tuần, tuỳ nhiệt độ: nước ấm thì nhanh hơn. Cá cái có thể đẻ lứa tiếp theo không lâu sau đó, nhờ tinh trùng đã giữ lại. Đốm thai sậm và bụng vuông góc phía sau là dấu hiệu sắp đẻ.

Cá bảy màu có nuôi được không cần lọc không?

Được trong chậu, lu lớn có nhiều cây và mật độ cá rất thưa, vì cây và vi sinh trên thành chậu xử lý một phần chất thải. Trong bể kính nhỏ trong nhà, không lọc thì nước xấu nhanh, phải thay nước dày. Một lọc bông chạy sục khí rẻ và an toàn cho cả cá con.

Vì sao guppy mua về hay chết trong tuần đầu?

Thường do khác biệt nước giữa nơi bán và nhà, bể mới chưa chạy vi sinh, hoặc cá đã yếu sẵn vì vận chuyển và mật độ dày. Làm quen nước từ từ, thả vào bể đã chạy ổn định, cho ăn ít vài ngày đầu giúp giảm tỷ lệ chết đáng kể.

Cá đực vây đuôi rách tưa là do đâu?

Có thể do cá khác rỉa vây, do va vào trang trí sắc, hoặc do chất lượng nước kém kéo dài làm mép vây hoại dần. Quan sát xem có loài nào hay đuổi cắn, đo nước và thay nước đều. Nếu vây ngắn dần, mép sậm màu dù nước tốt thì nên hỏi người có chuyên môn.

Guppy có sống chung được với cá betta không?

Có người nuôi được nhưng rủi ro: betta có thể coi guppy đực đuôi xoè là đối thủ và cắn, ngược lại guppy nhanh nhẹn tranh mồi của betta. Nếu muốn thử, dùng bể rộng, nhiều cây, chuẩn bị sẵn chỗ tách khi thấy vây rách.

Có cách nào nuôi guppy cho con mình học về sinh sản không?

Có, và guppy là lựa chọn phổ biến cho việc này vì đẻ con nhìn thấy được. Người lớn cần chuẩn bị trước phương án cho cá con: bể phụ, người nhận. Đây cũng là dịp để trẻ hiểu vì sao không thả con vật nuôi ra ngoài môi trường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138